DON JUAN, tác phẩm thơ vĩ đại cần đọc
         
Dear students,

Huân tước BYRON là nhà thơ Anh vĩ đại thế kỷ 19, với tác phẩm nổi tiếng nhất là tiểu thuyết thơ DON JUAN, vốn được Percy Shelley cho là tác phẩm hay nhất được viết bằng tiếng Anh xưa nay. Tác phẩm gồm 17 chương (chưa kết thúc). Cách đây gần 30 năm thầy đã dịch và in 7 chương, khoảng 350 trang thơ. Nay chán viết truyện, thầy quyết định sẽ dịch nốt 10 chương còn lại. Một công việc vĩ đại, khó khăn nhưng thú vị, dự kiến mất mấy năm mới xong với điều kiện ngày nào cũng làm việc, làm việc không ngơi nghỉ. Thầy đã bắt đầu được ba hôm rồi, với mức  mỗi ngày 4 hoặc năm khổ thơ, mỗi khổ tám câu. Poor me! Thầy sẽ cố và hy vọng sẽ đi tới đích.

Các em có đủ dũng cảm đọc hết không? Với tốc độ đọc mỗi khổ 10 giây, trong khi thầy dịch mất một giờ, nếu không bị tịt giữa chừng. Thầy khuyên nên đọc, vì các em sẽ thấy rất hay, nhất là những chương về sau. Hôm nay thầy giới thiệu chương một mới chữa lại xong. Nên đọc cả phần Lời Người Dịch bằng thơ của thầy, viết năm 1979, ở mục Thơ Sáng Tác.

Ẹnjoy it!

Teacher Tan

--------------------------------------------------

                DON JUAN


                 Chương 1

1
Tôi đang kiếm người hùng làm nhân vật,
Mà ngày nay loại người ấy vô vàn.
Cứ hằng tháng, nhờ báo khen, họ phất,
Tháng qua rồi, danh tiếng họ tiêu tan.
Các vị ấy, tôi không thèm để mắt,
Nên bây giờ xin được chọn Đôn Juan,
Người bạn cũ xưa nay ta khoái trí,
Xem diễn trò rồi cho đi với quỷ.

2
Howe, Vernon, Cumberland - hàng thịt,
Ferdinand, Keppel, Hawke - một bầy.
Cũng được báo nhắc tên, nhiều hay ít,
Cũng sang hờ như Welles hôm nay.
Như một lứa lợn con luôn ụt ịt,
Họ đang tìm danh vọng khá mê say.
Mà danh vọng, thì Napôlêông cũng vậy,
Cũng nhờ báo mà trở nên lừng lẫy.

3
Barnave, Brissot, Danton, La Fayette,
Petion, rồi Clootz, Mirabeau.
Đều người Pháp, nhiều không sao kể xiết,
Đời chưa quên, toàn mặt lớn tai to.
Cả các vị cựu chiến binh bất diệt
Như Hoche, Lannes hay Joubert,
Cũng nổi tiếng và vinh quang tất cả,
Nhưng đưa họ vào thơ sao khó quá!

4
Cả Nelson đô đốc to loại cỡ,
Không nhiều người có thể sánh ông ta.
Thế mà nay chẳng còn ai thèm nhớ,
Rằng một thời nổi tiếng Trafalga.
Nên có cái cho thủy quân lo sợ,
Vì bây giờ quân bộ đã hơn xa.
Họ được yêu, biết làm sao, sự thật,
Cả Nelson và Howe...vua quên tất!

5
Trước và sau Hecquyn ta đã thấy
Rất nhiều người dũng cảm, tốt, thông minh,
Cả các bậc vĩ nhân kia lừng lẫy
Tiếc rằng thơ không chép lại cho mình.
Tôi không biết là vì sao lại vậy,
Nhưng giờ đây đang cắn bút, thực tình,
Nhân vật mới tôi không sao kiếm nổi,
Nên đành chọn Đôn Juan như đã nói.

6
Horace khuyên: “In medias res”,
Là cách ta nên chọn để vào đề.
Gì có trước dần dần qua chi tiết,
Ta trình bày, không được quá lê thê,
Như một đôi đang yêu nhau tha thiết,
Chọn lúc nào nên kể mọi người nghe,
Rằng đôi ấy trong nhà hay trên cỏ
Tỏ tình nhau, gì xảy ra sau đó…

7
Thường là thế, nhưng riêng tôi thì khác.
Tôi bắt đầu ngay từ cái bắt đầu,
Và chủ trương phải trước sau mạch lạc,
Nên lạc đề sẽ không có nhiều đâu.
Thôi xin phép đi vào chương thứ nhất,
(Riêng câu này tôi phải nghĩ rất lâu)
Về ông bố Đôn Juan tôi sẽ kể,
Về cả mẹ, nếu các ngài thích thế.

8
Đôn Juan sinh ở Seville, thành phố
Có cam ngon và phụ nữ tuyệt vời.
Tiếc cho ai chưa một lần tới đó,
Để ít nhiều hưởng cái thú ăn chơi.
Bố mẹ Juan sống trong khu nhà cổ
Bên bờ sông cũng nổi tiếng khắp nơi
Là Gradanquivir của Seville lộng lẫy
Và nhất nhì Tây Ban Nha thời ấy.

9
Tên ông bố là Hôxê, ắt phải
Có chữ Đôn, một quý tộc có nòi,
Không lẫn máu người Mô hay Do Thái,
Con cháu người Gôtíc cổ xa xôi.
Tôi dám chắc trong làng chơi quý phái
Chưa người nào (xin quý vị tin tôi),
Tài cưỡi ngựa và có duyên như thế,
Như Hôxê, … mà thôi, sau sẽ kể.

10
Bà mẹ Juan quả là nhà bác học,
Không môn nào bà không thạo, không hay,
Đến nỗi cả những người không phải ngốc
Chuyện với bà cũng phải thấy rất gay.
Thậm chí cả những con chiên Cơ đốc
Vốn nhiều tài và đức hạnh xưa nay,
Cũng thầm ghen với bà ta, thú thật,
Rằng khoa học, văn chương bà hơn tất.

11
Trí nhớ bà, tức Đôna Inez
Quả diệu kỳ, bà thuộc hết Lôpê
Nên kép nào nhỡ quên vai, chịu chết,
Liền được bà nhắc tuốt tuột cho nghe.
Cũng vì vậy, không như ai chịu mệt
Bà chẳng cần các bài giảng lê thê
Của giáo sư Feinagle, có lẽ
Ông chịu chết vì những người như thế.

12
Toán là môn được bà ưa hơn cả,
Tốt, cao sang là đức hạnh của bà.
Bà thích đùa, nhưng lời bà tao nhã.
Cái bà bàn phải to lớn, cao xa.
Nói tóm lại: bà này cao thượng quá,
Gọi là thần tôi nghĩ cũng không ngoa.
Về ăn mặc: đủ lụa the, nhung gấm,
Nhưng cách may thì tôi không mê lắm.

13
Bà biết tiếng Latinh và đọc hết
Pater Noster; tiếng Hy Lạp thuộc lòng
Các chữ cái; không ít khi mỏi mệt,
Bà cũng cầm tiểu thuyết Pháp như ông,
(Tuy tiếng này, bà phát âm sai bét).
Tiếng nước bà, bà chẳng học, mất công.
Nên bà nói, quả không ai hiểu nổi,
Chắc bà nghĩ: nói hay là có tội.    

14
Bà cũng thích cả tiếng Anh, Do Thái,
Nghĩ tất nhiên là hai tiếng rất gần.
Bà giở sách ngồi tra từng chữ cái,
Đem điều mình suy nghĩ đặt lên cân.
Mới gần đây bà hỏi tôi: “Có phải
(Tôi biết bà đang rất đỗi phân vân)
Là “Edem” tiếng “Hebrew”  một ý
Với “Gog damn” tiếng Anh không ông nhỉ?”

16
Nói tóm lại, bà đoan trang, mực thước
Như dạy đời sách của Miss Trimmer,
Như tiểu thuyết của chính bà Etwards
Như vợ chàng Celeb đẹp ngây thơ.
Nghĩa là cố cũng không sao tìm được
Ở người bà, dù chỉ nửa vết dơ,
Bà không mắc những lỗi lầm phái yếu
Thường vẫn mắc (đó là điều khó hiểu).

17
Về đạo đức và uyên thâm mọi nhẽ,
Bà là gương cho thiên hạ soi mình.
Các nữ thần chắc cũng không được thế.
Thú vui đùa bà nhất mực coi khinh.
Về tính toán, Harison, có lẽ,
Bà hơn nhiều máy tính của nhà anh.
Con người ấy, họa chăng tôi dám ví
Cùng “dầu bôi Macassar” tế nhị.

18
Không ai nói bà rằng không hoàn hảo,
Nhưng mà thôi, cũng thế cả đời này.
Ai chẳng biết, tổ tiên xưa ăn táo
Trốn thiên đường, xuống trái đất ta đây,
Vì trên ấy, tôi nghe người ta bảo
Cả đến hôn cũng không dám ban ngày,
Mà Hôxê gọi Êva là cụ tổ -
Cây nhà ai, ông cũng thèm, muốn mó!

19
Là một tay phớt đời ưa bay nhảy,
Sách không mê, cũng chẳng thiết học hành,
Đôn Hôxê thích đi đâu, đi đấy,
Chẳng bao giờ đếm xỉa đến xung quanh.
Nhưng người đời, tất nhiên không chịu vậy,
Họ sẽ làm cho điêu đứng đời anh
“Hôxê có hai nhân tình”, họ nói,
Mà khoản này, một thôi là đủ tội!

20
Ngoài các điểm rất tốt trên, Inez
Còn có thêm một điểm nữa, là bà
Luôn tự mãn cho mình cao hơn hết,
Nên việc này bà quyết chẳng cho qua.
(Khi phụ nữ bị phụ tình, ta biết,
Hiền như tiên cũng còn cáu nữa là!)
Inez tốt và thông minh, đúng vậy,
Nhưng đã đến nước này thì đợi đấy!

21
Trị một anh đàn ông không thật khó,
Nhất là khi hắn mắc tội ngoại tình.
Dù khéo dấu đến đâu rồi cũng lộ,
Bởi các bà về khoản ấy rất tinh.
Nếu bị bắt, thì ôi thôi, lúc đó
Các bà vung cán quạt, nghĩ mà kinh,
Vì cán quạt rơi vào tay phái đẹp,
Đánh nhiều khi còn đau hơn roi thép!

22
Nghĩ cũng tiếc: đời có nhiều cô gái,
Tốt, uyên thâm mà lấy phải chồng đần,
Hay những vị làm như mình thông thái,
Mà chuyện trò chỉ biết ngắm bàn chân!
Tôi nói thế, chắc ít nhiều không phải,
Tôi, anh chàng chưa vợ, phó thường dân,
Xin mạn phép nhắc những ông chồng đó
Rằng có vợ, hãy xem chừng bị xỏ!

23
Đôn Hôxê hay cãi nhau với vợ.
Không một ai biết sự thể thế nào,
Nên tất cả, tất nhiên, tìm mọi cớ,
Qua mọi nguồn để cố biết: vì sao?
Cái thói xấu tò mò thật đáng sợ
Chẳng bao giờ tôi mắc nó, may sao.
Tôi chỉ mong mọi gia đình êm ấm,
Nhưng lấy vợ thì tôi cho lẩm cẩm.

24
Tôi đã cố một đôi lần can thiệp,
Cốt làm sao cho hai phía giảng hòa,
Vậy mà chẳng bao giờ tôi được tiếp.
Cửa suốt ngày im ỉm: họ đi xa!
Chỉ một hôm, nghĩ bây giờ mà khiếp,
Juan một mình hé cửa, ló đầu ra,
Và các vị biết không, từ trên gác
Cậu hắt xuống, đúng nửa thùng nước rác!

25
Như chú khỉ tóc xoăn, luôn nghịch ngợm,
Juan ham chơi, láu lỉnh đủ các trò.
Bố mẹ cậu lại còn chiều ghê gớm.
Chỉ việc này là họ chẳng đôi co.
Như người khác, con lớn rồi, phải sớm
Gửi đến trường là chuyện lớn nên lo,
Nhưng họ nghỉ ở nhà là thượng sách,
Làm Juan hư, mỗi người theo một cách.

26
Đôn Hôxê và Đôna Inez
Sống với nhau, tôi nghĩ, chẳng vui gì.
Người này mong cho người kia chóng chết,
Nhưng bề ngoài dám chắc chẳng ai nghi
Hay căn vặn; vì hai người rất biết
Dấu chuyện mình, vẫn đạo mạo, uy nghi.
Như trong bọc, chiếc kim rồi cũng lộ
Cuộc chiến tranh giữa hai người đã nổ.

27
Inez thuê mấy thầy lang nói dối
Đến chứng minh là vốn đã lâu rồi
Chồng bà mắc bệnh điên, nhưng lại vội
Bảo ông nhà chỉ rất xấu mà thôi.
Thế chứng cứ của bà đâu? - Tôi hỏi.
Bà ngập ngừng kiếm cách trả lời tôi,
Nhưng bà tịt, và bà thề: - Chúa đã
Bắt bà phải ghét ông! - Nghe thật lạ!

28
Để chép tội, bà đóng luôn cuốn sổ:
Ông đi đâu, cùng ai nữa, lúc nào?
Để dẫn chứng, đến khi cần, sẵn có,
Thư của chồng bà giấu một vài bao.
Tôi nghe nói, giúp bà làm việc đó
Là bạn bè trong thành phố. Ôi chao,
Mẹ  Inez yếu và già đến thế,
Cũng xông xáo thu tin về con rể!

29
Vâng, bà vợ tốt, tài, cao thượng ấy,
Rất thản nhiên trước đau khổ của chồng,
(Như phụ nữ Sparta xưa lừng lẫy
Chồng mất đầu mà cứ tỉnh như không).
Bị xã hội và bạn bè ruồng rẫy,
Hôxê đành nén chịu nỗi bất công.
Còn Inez dửng dưng nhìn tất cả,
Cái dửng dưng tuyệt vời và danh giá.

30
Ta không trách nếu bạn bè im lặng
Không bênh ta khi kẻ xấu đang tìm
Đủ các cách hại đời ta - Ai chẳng
Muốn được làm “danh giá” - nghĩa là im?
Thêm vào đó, luật sư, xin nói thẳng,
Cho ca này không “malus anim”.
Làm hại nhau tất nhiên là không tốt,
Nhưng ai hại anh, thì không là my fault!

32
Ngay lúc ấy hai gia đình của họ
Và bạn thân đã khuyên giải nên hòa,
Bản thân tôi thì tôi cho rất khó,
Vì cuối cùng còn có loại thứ ba.
Đấy là các trạng sư luôn năng nổ
Khích hai bên nên li dị, ra tòa,
Cho các vị moi tiền, nhưng chỉ mệt
Chưa kịp moi thì Hôxê đã chết!

33
Vâng, ông chết, khiến người ta phải khóc,
Và xót xa, tôi nghĩ, cũng khá nhiều.
Đó là chuyện bình thường, thưa bạn đọc:
Ghét người nào, người đó chết - ta yêu.
Tôi được gặp một quan to có học.
Ngài lắc đầu: thật đáng tiếc bao nhiêu!
Nếu Hôxe không chết nhanh như vậy,
Thì khối chuyện giật gân ta sẽ thấy!

34
Hôxê chết, cùng theo ông xuống đất
Là tiền công và thói xấu người đời.
Đầy tớ thải, nhà và đồ bán tất,
Còn nhân tình thì mỗi ả một nơi.
Một cô ả theo thầy tu, ghê thật,
Còn một nàng thì bỗng biến mất hơi.
Ông thầy thuốc bảo tôi: vì sốt rét
Mà Hôxê giờ tha hồ vợ ghét!

35
Nghĩ lắm lúc công bằng ra mà nói,
Đôn Hôxê không đến nỗi quá tồi.
Tôi biết rõ nên không hề kết tội,
Tuy chuyện này chuyện nọ đến tai tôi.
Ừ thì ông có phần nào nông nổi
Gây lắm điều… nhưng cuộc sống, than ôi,
Cũng phải cho người ta vui một chút,
Chứ mấy ai được như Pompilus!

36
Dù tội lỗi đến mức nào cũng vậy,
Tôi nghĩ ông bị phạt thế là nhiều.
Thì các vị cứ nhìn xem sẽ thấy,
Một ông chồng sẽ đau đớn bao nhiêu,
Khi biết vợ cùng người thân chăng bẫy
Để hại mình (người vợ vẫn từng yêu!).
Nên Hôxê không có gì để chọn,
Ngoài cái chết, một việc làm khiêm tốn.    

37
Không di chúc, không một lời trăng trối,
Juan đương nhiên được thừa kế một mình
Cả nhà đất, cả của chìm, của nổi,
Cả những lời nói xấu đến là kinh.
Bà Inez thì đương nhiên, khỏi nói,
Trở thành người duy nhất đủ thông minh
Để dạy Juan … nhưng mà thôi, cũng tốt -
Mẹ độc thân nuôi dạy chàng con một!

38
Thông minh nhất trong những bà vợ góa,
Bà bắt con thành mẫu mực cho đời:
Vì không lẽ cả họ hàng danh giá,
Mà con bà nay chỉ biêt ăn chơi?
Nên cưỡi ngựa, rồi đấu gươm - tất cả,
Juan tập tành không một phút nghỉ ngơi,
Để mai sau thành anh hùng vĩ đại,
Và luôn thể thành một chàng chim gái.

39
Vốn cẩn thận, Đôna Inez muốn
Cứ mỗi hôm, trước khi dạy con bà,
Các ông giáo bà bỏ tiền ra mướn,
Báo chương trình cho bà chủ thông qua.
Bà tuyên bố: chừng nào còn chưa muộn,
Dạy làm người tử tế biết lo xa!
Nên Juan học khá thông minh, lanh lẹ,
Trừ môn sinh là cậu ta dốt tệ!

40
Trong các môn có môn văn học cổ
Là với Juan hơi tí chút nặng nề,
Bởi các thần quả là không xấu hổ -
Không quần đùi, không mặc cả coóc-sê!
Các thầy Juan thì nhiều phen cãi cọ
Khi đọc Virgil, Iliat, Ôđixê
Bà Inez, vì lý do nào đấy,
Sợ thần thoại Hy Lạp như sợ cháy.

41
Ôi, Ovid chỉ là tay phóng đãng,
Riêng thơ ông đủ nói rõ điều này.
Anacrêôn không kém phần trác táng -
Rượu và tình cứ thế suốt đời say.
Còn Saphô để làm gương - chưa đáng,
Dù Longine đưa bà ấy lên mây;
Riêng Virgil thì chỉ hiềm một nỗi
Lại trót viết “Avor”, ôi rõ tội!

42
Lucretius vô thần, nên cánh trẻ
Xơi được không là cả một vấn đề.
Juvenal thì tuy không phải thế -
Chửi người đời? Rất tốt, chẳng ai chê,
Nhưng thơ ông nghe sao thô lỗ tệ,
Đọc món này, bạn chắc chắn không mê.
Martial với các bài thơ ngắn
Không làm ai xem xong không tức giận.

43
Tất nhiên Juan đọc các nhà thơ đó
Trong những tập thơ riêng cho học trò,
Nơi nguyên bản bị ngang nhiên cắt bỏ
Những phần nào người ta nghĩ “hơi thô”.
Rất có thể các ngài thông thái nọ,
Soạn sách này trong bụng vẫn hơi lo
Sẽ bị đánh, nên các phần đã cắt
Lại cho in vào cuối chương, lạ thật.

46
Cuốn gia phả nhà Juan đầy hình vẽ,
Đầy những tranh hấp dẫn, đủ các mầu
Như sách truyện phổ thông xưa loại rẻ,
Vớ được rồi ai cũng muốn xem mau.
Tôi thì nghĩ, Juan nhiều lần có thể
Đã cố tìm chúng được cất nơi đâu,
Nhưng Inez, may thay, luôn giấu kĩ,
Vì sợ con xem xong đi với quỷ.    

47
Juan đọc kinh, đọc về đời các thánh.
Thánh xưa nay, ai cũng biết, rất nhiều,
Họ, như ta, nói chung đều “lành mạnh”,
Nên Juan thường thích đọc, thấy còn yêu…
Và đặc biệt, Augustin, cũng thánh,
Làm cậu chàng thích thú biết bao nhiêu.
Trong “Confession” Augustin đã kể
Về đời ngài - Juan chỉ mong được thế.

48    
Vâng, tất nhiên, cả sách này cũng vậy,
Được mẹ Juan giấu thật kín trong nhà.
Không tin ai, Juan đi đâu, bà đấy,
Như bóng hình, không một phút buông tha.
Bọn hầu gái bà chọn thuê, hết thẩy
Đều phải lùn và phải xấu như ma!
Bà làm thế cả khi chồng chưa chết.
Tôi cũng khuyên các bà theo Inez!

49
Cậu Đôn Juan của chúng ta cứ thế
Mà lớn lên trong sách vở miệt mài.
Lúc sáu tuổi tất nhiên còn hẵng bé,
Nhưng lên mười đã na ná chàng trai.
Cậu chăm chỉ, khiến mọi người có thể
Tin cậu thành tên tuổi lớn nay mai,
Vì một nửa thời gian là cậu học,
Còn nữa khác - trong nhà thờ Cơ đốc.

50
Lên sáu tuổi, trông cậu ta thật đẹp,
Như thần con rất hiếu động, hiền từ.
Nhưng đến tuổi mười hai, tôi mạn phép
Nói phần nào cậu hơi nhiễm suy tư.
Cũng đúng thôi, trong các bàn tay thép
Của  những thầy như thế, trách gì hư.
Còn Inez rất vui, lòng hoan hỉ,
Thấy cậu ấm là một nhà triết lý.

51
Tôi là anh bạo mồm, xin nói thật:
Với mẹ Juan, tôi có ý nghi ngờ.
Về ông chồng, thực ra tôi biết tất,
Đủ mọi điều, đến kẽ tóc, chân tơ.
Do không muốn thời gian tôi bị mất,
Chuyện bất hòa, tôi chủ ý làm ngơ.
Còn việc Juan giống ai hơn, có lẽ
Tôi phân vân …chắc khó lòng giống mẹ.

52
Mà thôi nhỉ, rồi sau ta sẽ rõ,
Xin nói thêm một tí nữa điều này,
Rằng nếu tôi mà có con như họ,
(Thật ơn trời tha khoản ấy, rất may!)
Thì lập tức tôi bắt con phải cố
Mà tới trường như chúng bạn xưa nay.
Ai chứ tôi thì tôi thà chịu chết,
Chứ không chịu trao con cho Inez!

53
Tôi không khoe, đến như tôi, dốt nát,
Mà ngày xưa cũng biết khá nhiều điều.
Trường dạy đủ các môn: văn, múa, hát…
Tuy bây giờ tôi nhớ chẳng bao nhiêu.
Nghĩa là tốt! Nhưng thôi - verbum sat!
Dù bây giờ, mới chỉ tập tành yêu,
Tôi chưa vợ, nhưng có con, có lẽ
Tôi không dạy các con tôi như thế!

54
Mười sáu tuổi, Juan thông minh, lịch sự,
Khỏe và cao, tuy đôi chút rụt rè;
Có dáng dấp của một anh hoàng tử -
Chắc sau này con gái khối nàng mê!
Nhưng Inez thì không, bà giận dữ
Gạt ra ngoài tất cả, chẳng thèm nghe.
“Nó còn bé!” - chắc bà cho người lớn
Là cái gì rất xấu xa, dữ tợn.

55
Trong vô số bạn bè thân Inez
Có một nàng tên gọi Julia.
Nàng xinh đẹp, tất nhiên, ai cũng biết,
Trước tên nàng cũng có chữ Đôna,
Về hình thức - để sau tôi nói hết -
Chỉ tạm thời hãy ví đẹp như hoa,
Như Vệ Nữ, hay như thần Cupid…
(Một cách ví nhàm tai và … stupid!).

56
Đôi mắt đẹp rất đen, riêng điều ấy
Đủ nói nàng thuộc gốc gác người Mô.
Ở xứ này không ai ưa nói vậy -
Pha máu hèn là một tội rất to
Người ta kể: khi mọi ngươi bỏ chạy
Khỏi Grênada trong hoảng hốt, buồn lo,
Thì cụ tổ nàng Julia lưu lạc,
Không trở về châu Phi như người khác.

57
Sau đó cụ lấy một nhà quý tộc
Tây Ban Nha ...Thôi, không nói chuyện này,
Giới thượng lưu rất khắt khe, tàn khốc,
Không muốn mình lẫn máu, sợ hôi lây.
Nên nhiều vị vốn cho mình có học,
Và hơn người về nòi giống xưa nay
Chỉ chọn vợ trong họ mình lừng lẫy,
Làm nòi giống suy tàn theo cách ấy.

58
Thế mà cuộc hôn nhân này, thiết nghĩ,
Tuy bất minh, pha trộn máu thấp hèn,
Đã cứu thoát một họ xưa quyền quý
Khỏi chết dần, và từ đấy nhân lên.
Bầy con cháu cũng may, không xấu xí
Đến mức làm quỷ sứ dỗi, ma ghen.
Tuy hơi điếc nhưng, nhưng nghe đồn như thể
Cụ có nhiều con hoang hơn con đẻ.

59
Dòng họ ấy cứ ra hoa kết trái,
Rất tốt tươi hết đời nọ, đời này
Cho đến khi cuối cùng còn sót lại
Chỉ một người, và người ấy, rất may
Đã sinh hạ cho đời cô con gái
Để chọn làm nhân vật chính hôm nay
Cho tiểu thuyết của chúng ta. Phải nói:
Hăm ba tuổi, nàng có chồng, khá nổi.

60
Đôi mắt nàng rất to, trong, đen láy
(Tôi rất mê đôi mắt đẹp các nàng),
Một đôi mắt nhìn ta như rực cháy,
Đầy tự hào pha lẫn chút cao sang.
Và cái chính - nhiều khi ta chợt thấy
Một cái gì vừa sâu thẳm,mênh mang
Trong mắt ấy: Tình yêu chăng? Có thể
Sự thèm muốn mơ hồ nhưng mạnh mẽ.

61
Trên vầng trán Julia, như sóng
Mái tóc xoăn từng lọn nhỏ khêu tình,
Đôi má đẹp luôn căng đầy nhựa sống,
Pha chút màu phớt đỏ ánh bình minh.
Nghĩa là nàng, ngoài trái tim xúc động,
Có bề ngoài phải nói đến là xinh,
Nàng cân đối, cao như Aphrôđit.
(Tôi chúa ghét những cô nào lùn tịt).

62
Nàng lấy chồng vài ba năm về trước -
Tuổi năm mươi, râu đã mọc đầy cằm.
Tôi thì tôi xin đổi ngay, nếu được,
Lấy hai chồng có tuổi mới hăm lăm.
Nói thì sợ người ta chê hài hước,
Tôi cho rằng (kinh nghiệm đã nhiều năm):
Các cô gái kén chồng nên để ý
Chọn những anh dưới ba mươi một tị.

65
Ông,chồng nàng, Anphôngxô, tôi biết,
Cũng như ai, rất chững chạc, hiền lành;
Không được yêu mà cũng không bị ghét;
Với vợ - bình thường như tất cả xung quanh.
Ông, tất nhiên, không nghi ngờ gì hết,
Nhưng đôi lần hay nghĩ ngợi quẩn quanh.
Người ta bảo ông hơi ghen tí xíu.
Đúng thật thế hay không, tôi xin chịu!

66
Julia đã làm tôi kinh ngạc
Vì chơi thân với Inez, mặc dầu
Thị hiếu nàng với bà kia rất khác -
Nàng không hề ưa sách vở. Nghe đâu
Người ta nói không ít anh độc ác
Luôn đặt điều kiếm cách hại ngầm nhau:
Rằng Inez vào năm này, tháng nọ,
Với chồng nàng có tình duyên gì đó.

67
Bà tiếp tục với ông này quan hệ,
(Mà giờ đây đã phức tạp hơn nhiều.
Inez vốn rât thông minh, vì thế
Bỗng vô cùng quý cô vợ người yêu.
Bà còn khen, hễ bao giờ có thể,
Rằng chồng nàng rất danh giá, cao siêu!
Miệng người đời bắt bao anh phải chết,
Mà cũng phải bó tay thua Inez!)    

68
Tôi thú thật, chịu thua, không đoán nổi
Nàng nghĩ sao trong chuyện éo le này
Nàng không tỏ một nét gì thay đổi
Luôn bình thường như vẫn thế xưa nay.
Nàng thờ ơ, như người đời vẫn nói,
Hay lời đồn nàng không lẽ không hay?
Cũng có thể toàn những lời thêu đệt.
Nàng có nói với ai đâu mà biết.

69
Nàng thường chơi, và nhiều khi âu yếm
Vuốt ve Juan, anh “cậu ấm con nhà”.
Bình thường thôi: cái cảnh này không hiếm,
Khi nàng hai mươi và chàng mười ba!
Nhưng cảnh ấy, tôi cho hơi nguy hiểm
Khi một người đã đến tuổi hăm ba
Và mười sáu - anh kia…Vâng, cứ vậy,
Thì như lửa gần rơm rồi sẽ cháy!

70
Nghĩa là nàng và Đôn Juan thay đổi -
Ít gặp hơn, hay bẽn lẽn cúi đầu.
Julia cố nghiêm nhưng bối rối.
Juan ngượng ngùng, họ ít nói cùng nhau.
Không ai nghĩ là nàng không hiểu nổi
Quan hệ này đang phát triển, do đâu?
Còn cậu Juan, như người chưa thấy sóng,
Chưa lường hết thế nào là biển rộng.

71
Cái nghiêm khắc của Julia tuy thế
Thật hay không cũng là chuyện nên bàn.
Tôi chỉ biết rằng nhiều khi, rất khẽ
Ngón tay nàng đã chạm ngón tay Juan.
Vâng, đã chạm, vô tình thôi, rất nhẹ,
Mà bắt chàng phải ngơ ngẩn, mê man.
Tôi dám chắc đến gậy thần phù thủy
Cũng không hơn cái chạm kia tình ý.

72
Lúc gặp Juan, nàng không cười, tuy vậy
Đôi mắt đen rất âu yếm, đủ thừa
Để nói hết những gì đang rực cháy
Trong tim nàng. Ai cũng biết từ xưa
Khi phái đẹp mắt đưa tình, nhay nháy,
Là tha hồ phái mạnh phải say sưa.
Nên không phải chân thành không mắc tội.
Tình yêu dạy bài đầu tiên: giả dối!

73
Các tình cảm, cho dù sâu kín nhất,
Một ngày kia cũng lộ hết ra ngoài,
Như không thể ngăn mưa dông chớp giật
Khi bầu trời mây phủ kín. Còn ai
Định vờ vĩnh lạnh lùng hay thân mật,
Hay giận hờn, hay độc ác đùa dai -
Đều vô ích: Những điều kia - mặt nạ,
Trước hay sau cũng phơi trần tất cả.

74
Phần tiếp theo là thở dài, đau khổ,
Là bâng khuâng, là trộm liếc cúi đầu,
Là bỗng chốc má đỏ bừng, xấu hổ,
Là bần thần mới gặp đã xa nhau.
Như ta biết, những điều tôi kể đó,
Trên con đường tình ái rất dài lâu,
Chỉ là bước đầu tiên cho lính mới.
Quả tình yêu… nhưng mà thôi, hãy đợi.

75
Vâng, hoàn cảnh Julia không nói
Ai cũng hay phức tạp đến mức nào:
Giữa một bên là trái tim sôi nổi,
Một bên chồng, danh dự - biết làm sao?
Nhưng cuối cùng, vì lương tâm kêu gọi,
Vì gia đình, vì phẩm hạnh thanh cao,
Trước Đức Mẹ, hết lỗi mình, nàng kể.
(Không ai hiểu về nàng hơn Đức Mẹ).

76
Nàng mới thề không gặp Juan hôm trước,
Thì hôm sau lại thăm bạn của mình
Là Inez, và thầm mong: giá được
Thoáng thấy “chàng” - Ôi Đức Mẹ đồng trinh!
Suốt cả buổi nàng liếc nhìn sau trước,
Một cách nhìn vô ý mà rất tinh,
Nhưng chẳng thấy. Nàng nghe đâu vì vậy,
Giận Đức Mẹ, thôi cầu kinh từ đấy.

77
Nàng còn tự hỏi mình: Sao, không lẽ
Một phu nhân đức hạnh đến mức này
Mà lại sợ, sợ đàn ông như thế,
Sợ cuộc đời cám dỗ? Đến là hay!
Nàng thầm nghĩ: “Không anh nào có thể
Làm lòng nàng - dù một chút - lung lay!
Còn Juan ư? Quả mình yêu một tí,
Như yêu em, có gì mà phải nghĩ!

78
Còn giả sử… (thì ai mà biết đấy!)
Một ngày kia bỗng có một anh nào
Làm tình cảm trong tim nàng trỗi dậy,
Và bắt nàng (cứ giả sử) nôn nao?...
Ồ tất nhiên, là anh chàng lúc ấy
Sẽ bị nàng từ chối thẳng chứ sao!...
Tuyệt, tuyệt quá! Các bà ơi, thật tuyệt!
Xin các bà cách nghĩ này nên biết!

79
“Mà hơn nữa - Julia lại nghĩ -
Ta rất tin vẫn có ở đời này
Thứ tình yêu kiểu Platông cao quý,
Vừa siêu phàm, vừa trong sáng, thơ ngây
Cái tình yêu đến cả thần lẫn quỷ,
Cả các bà đứng tuổi cũng mê say!...
Nàng nghĩ thế… Nói các ngài tha tội:
Nếu mà nàng yêu tôi, tôi chẳng chối!

80
Vâng, tất nhiên, một tình yêu như thế,
Tốt và không nguy hiểm, hẳn thế rồi.
Lúc đầu tay gặp tay, vâng, có thể,
Rồi dần dần đến má (được!) và môi!
Ai nỡ trách, khi trái tim còn trẻ,
Khi trong người dòng máu nóng đang sôi…
Nhưng stop, xa hơn là không được.
Có chuyện gì đừng kêu không báo trước.

81
Đúng, cứ yêu, nhưng yêu trong khuôn khổ! -
Julia quyết định (kín trong đầu) -
Nàng tin chắc, cả với Juan điều đó
Cũng là điều có ích, hại gì đâu!
Nghĩa là nàng khỏi đắn đo này nọ,
Cứ tha hồ mà gặp, ở bên nhau.
Nàng còn nghĩ: “Chắc rồi Juan sẽ thấy”.
Nhưng thấy gì? Nàng không hay lúc ấy.

82
Rồi từ đấy Julia, không lạ,
Rất vững tin vào sức mạnh của mình,
Cũng như tin tim nàng khô hơn đá,
Đầu óc nàng thì rất đỗi thông minh.
Nên nàng quyết gạt phăng đi tất cả,
Cũng chẳng cần nghĩ ngợi chuyện linh tinh.
Cứ thoải mái!... Nhưng tiếc thay điều đó,
Đúng hay không? - chờ xem, ta sẽ rõ!

83
“Mà… giả sử Anphôngxô đột ngột
Chết thì sao? Lạy Chúa, chẳng bao giờ
Nàng dám nghĩ…Nàng sẽ lo, hoảng hốt,
Sẽ khóc, buồn, sẽ đau khổ, ngẩn ngơ!
Thì tôi nói: “Nếu như… inter nos!
(Nghĩa là entre nous, nhưng thơ
Bắt có vần, nên tôi đành viết vậy,
Chứ nàng nghĩ bằng Francaise lúc ấy).

85
“Vâng, cứ cho là ông ta sẽ chết,
Bảy năm sau cũng chưa muộn cơ mà!
Lúc ấy Juan đã lớn khôn, hiểu biết,
Hiểu cuộc đời cũng không kém gì ta.
Nên cái cảnh góa chồng kia đáng ghét
Sẽ không còn bắt tội Julia”.
Nàng nghĩ thế, nghe xuôi và hợp quá,
Sau nên vợ nên chồng, không đáng lạ.

86
Juan thì sao, cái anh chàng - cậu bé,
Phút giây kia căng thẳng, nghĩ cái gì?
Điều xẩy ra Juan hoàn toàn không thể
Biết tận tường và phân tích chi ly.
Dưới mắt Juan cuộc đời luôn đẹp đẽ,
Và như nàng Medeas đa nghi,
Juan ngờ ngợ rằng hình như sắp tới
Sẽ có nhiều đổi thay, và cậu đợi.

87
Luôn suy nghĩ một mình, Juan thong thả,
Bước chân đi trong yên tĩnh rừng sồi.
Lòng xao xuyến một cái gì khó tả
Như bần thần, như nhơ nhớ… Còn tôi,
Trên đời này cũng thích hơn tất cả,
Được một mình, vâng, chỉ một mà thôi,
Lạc vào giữa một rừng cô gái trẻ,
Chứ không phải rừng cây, không phải thế.

90
Juan lại đi lang thang trên bãi cỏ
Dọc bờ khe, nơi nước chảy trong lành,
Để ý nghĩ nhởn nhơ như ngọn gió.
Chim rộn ràng trong tán lá cây xanh…
Nghĩa là thấy, rất tình cờ, cảnh đó,
Nhà thơ nào cũng lấy bút ghi nhanh
Thành tuyệt tác. Chỉ riêng ông Wordsworth
Là viết gì cũng tối tăm, hời hợt!

91
Còn anh chàng… (Nghĩa là Juan, xin lỗi,
Không phải ông tôi mới nhắc vừa rồi),
Vâng, Đôn Juan, rất mơ màng, bối rối,
Giữa cảnh này, xin các vị tin tôi,
Quên mọi chuyện, rồi ngất ngây, sôi nổi
Rồi dần dần - vô ý thức mà thôi, -
Rơi vào thuyết siêu hình luôn mờ mịt
Như từng rơi chính cả ngài Coledge!

92
Juan suy nghĩ về mình, về trái đất,
Về ngôi sao - ai thắp sáng? Bao giờ?
Về bướm, hoa, về con ong hút mật,
Về mặt trời… về các cảnh nên thơ,
Về chiến tranh, về bão, mưa, động đất,
Về thiên đường, về địa ngục, ước mơ.
Về đường kính mặt trăng sao lớn vậy?
Và về mắt Julia đen láy!

93
Người biết nghĩ siêu, siêu phàm như thế,
Trời sinh ra, theo tôi biết, không nhiều,
Mà phần lớn như chúng ta; có thể
Nghĩ thế này là do có tình yêu.
Ta ngạc nhiên: Đôn Juan còn hẵng trẻ,
Mà trong đầu toàn ý tưởng cao siêu?
Tôi không nghĩ là phạm trù triết lý
Tuổi dậy thì! Thế thôi, thưa các vị.

94
Juan mê mải hết ngắm hoa, nhìn lá,
Lại không đâu luôn bất giác thở dài.
Trong tiếng gió vi vu, chàng thấy lạ
Như có người đang nói khẽ bên tai.
Rồi chàng nghĩ đến một bầy tiên cá
Hoặc tiên trời rơi xuống cõi trần ai…
Cho đến khi lạc mất đường, tối mịt,
Về muộn ăn hai, ba giờ là ít.    

95
Cũng có lúc Juan đem vài thi tác
Của Boscan ra đọc, bỗng bất ngờ
Thấy trang giấy trước mắt mình xào xạc
Như nhẹ nhàng gió thổi những vần thơ,
Cho đậu nhẹ lên lòng chàng man mác.
Juan bồi hồi như đang sống trong mơ.
Trong truyện cổ xưa bà ta vẫn kể,
Các phù thủy gọi gió về cũng thế.

96
Juan thơ thẩn và đăm chiêu, cứ vậy
Cái gì Juan đang muốn hoặc đang tìm?
Cả thơ ca, cả giấc mơ nồng cháy
Cũng không làm khuây khỏa nổi trái tim.
Tôi thì nghĩ rằng anh chàng lúc ấy
Đang mong chờ ai đó đến, ngồi im
Và Juan sẽ… Nhưng thôi, tôi chẳng nhớ,
Mà có nhớ, nó ra tôi cũng sợ.

97
Julia không nhìn nhưng thấy hết
Việc Đôn Juan đang thay đổi từng ngày.
Rất có thể những điều này, ai biết,
Đã làm nàng thêm mạnh dạn gần đây.
Tôi thấy lạ là vì sao Inez,
Vốn là người rất sắc sảo xưa nay,
Lại không thấy, hay giả vờ không thấy
Và không hỏi ông con mình việc ấy.

98
Tôi xin phép dừng lại đây một tí,
Để nói thêm là các đức ông chồng
Có vợ xinh thường hay ghen, vẫn nghĩ
Rằng vợ mình luôn nhẹ dạ, lông bông,
Và đã phá điều năm, hay sáu nhỉ,
Trong mười điều Chúa đã dạy, nhớ không?
Nói tóm lại, khi máu ghen đã bốc,
Các ông chồng thường tỏ ra rất ngốc!

99
Anh chồng ghen thường là anh chồng tốt,
Nhưng nhiều khi, rất tiếc, lại ghen nhầm.
Người tử tế thì anh ta hoảng hốt
Xem như thù; trong khi đó nhiều năm
Người đáng ghen được anh ta dại dột
Nuôi trong nhà như ông bạn tri âm.
Khi vợ trốn theo trai thì khỏi nói,
Anh ta buồn, bảo mình không có lỗi!

100
Không ít vị đầy cháu con đông đúc,
Rất tinh khôn, rất lọc lõi chuyện đời,
Thế mà xưa và nay không ít lúc
Chẳng thấy gì trong các cuộc vui chơi
Của cánh trẻ. Và than ôi, rốt cục,
Chuyện nổ bùng thành tai tiếng khắp nơi.
Đến lúc ấy thì bà già suýt chết,
Còn ông bố - giận không đâu để hết!

101
Nhưng Inez thì sao? - xin nói thật,
Tôi rất nghi bà ta trong chuyện này.
Sao bà ngơ cho anh con duy nhất
Được một mình…Hay có ý gì đây?
Ý gì nhỉ? Nhưng mà thôi, hà tất
Phải nói nhiều. Vốn xảo quyệt xưa nay,
Chắc bà muốn Anphôngxô được thấy
Cô vợ mình tốt và ngoan như vậy!

102
Chuyện xẩy ra đầu mùa hè, một tối,
Một mùa vui và dễ chịu, mặc dầu
Rất nguy hiểm cho những người sôi nổi,
Nhất là ngày trăng sáng suốt đêm thâu.
Nhưng suy kỹ, chính mặt trời có lỗi,
Ấm chi hoài cho thiên hạ yêu nhau!
(Thì thiên nhiên vốn đã sinh ra thế:
Tháng ba thỏ vui, tháng năm người trẻ!)

103
Vâng tháng sáu, ngày mùng ba, tối ấy,
Sáu giờ hơn, hay có thể bảy giờ,
Trên ghế đá, Julia lộng lẫy
Như một nàng tiên nữ đến trong mơ.
Một cảnh đẹp và trữ tình như vậy
Tôi tin rằng ta chỉ thấy trong thơ
Của Anacreon-Moore, một nhà thơ xuất sắc
Ở nước Anh xưa nay, tôi dám chắc!

105
Julia ngồi yên… Vâng, phải nói
Đang ngồi yên, nhưng không phải một mình.
Tôi không biết vì sao, đừng gạn hỏi.
Những lúc này tốt nhất cứ làm thinh.
Ngồi với ai? Với Juan? Mà xin lỗi!
Phải xem chừng kẻo tai mắt xung quanh.
Đêm sáng trăng, mà lại hơi lành lạnh,
Việc anh chị gần nhau là nên tránh!

106
Nàng ngồi yên, vẻ thẹn thùng, đôi má
Cũng như tim đang rực cháy, ửng hồng.
Ôi tình yêu, tình yêu kỳ diệu quá,
Hạ đàn bà, đánh gục cả đàn ông.
Bọn chúng ta, trước tình yêu, tất cả
Quên một điều, quên tốn của, mất công,
Trên bờ vực của tình yêu, ta đứng,
Dù sắp ngã mà cứ tin còn vững.

107
Nàng thở dài, rồi bâng quơ nàng nghĩ
Về Đôn Juan rất trẻ đẹp bên mình,
Về khái niệm thế nào là chung thủy,
Về những bà vợ tốt, trẻ và xinh
Cứ hợm hĩnh vờ đoan trang, giữ ý,
Chứ trong lòng… về đủ chuyện linh tinh,
Kể cả việc Anphôngxô, nghe nói,
Đã quá tuổi năm mươi rồi, thật tội!

108
“Bà đã nhắc năm mươi lần, rõ ghét!”
Các bà cô hay mắng cháu cách này.
“Tôi đã viết năm mươi bài xônét” -
Khách giật mình, hồn vía bỗng lên mây
(Vì sợ nhỡ nhà thơ kia đọc hết!)
Còn yêu người năm mươi thì rất gay.
Chỉ mỗi cái - năm mươi đồng tiền mặt
Ai cũng cho đúng là điều tốt nhất.

109
Julia xưa và nay phải nói,
Với ông kia đã giữ đúng mọi điều.
Nàng vẫn thề không bao giờ giả dối,
Với chồng mình - chỉ quý trọng thương yêu.
Nàng nghĩ thế… nhưng tay nàng khốn nỗi,
Một tay nàng, thật đáng lạ bao nhiêu,
Lại đặt lên bàn tay Juan, (có lẽ,
Nàng tưởng lầm tay mình nên mới thế!)

110
Bàn tay kia của Đôn Juan cũng lạ,
Đã ôm lưng cô bạn tự bao giờ!
Julia - về phía chàng hơi ngả,
Mặt bần thần cứ như đang trong mơ.
Trời! Inez không hay gì, tệ quá!
Con lớn rồi, sao có thể làm ngơ.
Mẹ với con cái kiểu này thật mệt,
Tôi mà thế thì mẹ tôi mắng chết!

111
Đôi bàn tay Julia tế nhị
Vuốt ve Juan rất âu yếm, dịu dàng,
Như muốn nói: “Người đâu không biết ý,
Còn chờ gì?” Rồi liếc mắt nhìn ngang.
Nhưng lúc ấy, tất nhiên, nàng vẫn nghĩ:
Những điều này đều đúng mực, cao sang.
Tôi dám chắc rằng nàng tin: không lẽ
Con người ta có thể ghen vì thế?

112
Tôi không biết Juan nghĩ gì lúc ấy,
Nhưng anh ta đã xử sự thế này
(Cũng đúng thôi, mà rồi ai cũng vậy):
Chẳng cần  mời, Juan vội vã giang tay
Ôm hôn nàng, Julia giãy nẩy
Rồi lắc đầu, rồi định bước đi ngay,
Rồi định trách một vài câu gì đó,
Nhưng lời sao cứ mắc ngang trong cổ.

115
Julia và Đôn Juan cứ thế
Ngồi bên nhau, tay vẫn nắm không rời.
Họ cùng nghe hai trái tim đập nhẹ,
Chẳng thấy gì là quá đáng, lả lơi.
Đã đến lúc… Nhưng trời sao đẹp tệ,
Khiến bất ngờ họ bỗng… bỗng… mà thôi,
Bỗng thế nào thì xin mời tự đoán,
Tôi không quen lắm lời, thưa các bạn.

116
Ôi, Platông, bao điều ngươi thuyết giáo
Về tình yêu cao thượng hoặc siêu phàm -
Đều nhảm nhí; ngươi chỉ toàn nói láo,
Khiến người đời mọi thói xấu thêm ham.
Các nhà thơ (xưa nay ai cũng bảo)
Giết các nàng bằng đủ thứ tạp nham,
Cũng không hại bằng ngươi vì một lẽ:
Ngươi dám bịp con người ta như thế.

117
Ôi!... thở dài, nàng ngồi im sửa tóc
(Nói, than ôi, cũng quá muộn lúc này!)
Nàng xấu hổ và hồi lâu nàng khóc,
Không biết giờ nên xử sự sao đây.
Vâng, quả đúng là vấn đề rất hóc,
Nhưng một lần ai không bị lung lay.
Vì cám dỗ? Nàng đã đem ý chí
Để cương quyết nói “Không!”… rồi đồng ý.

118
Người ta nói Xerxes xưa từng đã
Hứa thưởng to cho tất cả những người
Biết phát minh những cái gì mới lạ
Trong món nghề giải trí, thú vui chơi.
Vốn khiêm tốn (tôi tin không nói quá),
Tôi xem tình cũng chỉ một trò chơi,
Mà trò chơi, theo tôi, ta có đủ,
Mới làm gì, cứ giữ nguyên cái cũ!

119
Ôi khoái lạc, còn gì hơn khoái lạc,
Dù đưa ta xuống địa ngục sau này.
Tôi biết thế, vẫn luôn thề đổi khác,
Mà không thành, vâng, thú thật rất gay!
Tôi muốn đổi đời mình, nhưng thật ác,
Thề bao lần mà cho đến hôm nay,
Trước tội lỗi giờ vẫn nguyên tội lỗi.
Nhưng xin thề, sang năm tôi thay đổi!

120
Trước Nàng thơ tôi chân thành xin lỗi
Rằng thơ tôi quả phóng túng ít nhiều.
Xin bạn đọc đừng trách tôi mà tội,
Cái tôi làm chẳng đáng trách bao nhiêu.
Tôi coi trọng luật Tam nguyên, khỏi nói,
Và Arixtốt là người tôi rất yêu.
Cũng vì thế bây giờ, xin nói trước,
Hãy thứ lỗi khi tôi sai, nếu được.

121
Cái phóng túng của thơ tôi ở chỗ
Bắt người xem phải nén giận, phiền lòng
Tạm chấp nhận, rằng từ đêm hôm nọ,
Mấy tháng liền, cho đến tận mùa đông,
Anh và chị luôn gặp nhau. Điều đó
Liệu có gì không thật tốt hay không?
Nhưng một đêm, cuối tháng mười thì phải
Chuyện xảy ra… để rồi tôi xem lại.

122
Ôi hạnh phúc là khi đêm thanh vắng
Giữa mênh mông trăng sáng, nước êm đềm,
Ta nằm nghe, nghe từ xa văng vẳng
Tiếng những người đánh cá hát trong đêm.
Hay hạnh phúc là khi ta im lặng
Nghe lá vàng rơi trong gió rất êm.
Và hạnh phúc cũng là khi ta thấy
Sau cơn mưa chiếc cầu vồng lộng lẫy.

123
Hạnh phúc cũng là khi nghe tiếng chó
Sủa rất vui khi ta trở về nhà;
Ta hạnh phúc khi bất ngờ ai đó
Khẽ mỉm cười âu yếm liếc nhìn ta;
Vâng, hạnh phúc - sáng con chim trước ngõ
Rất yêu đời, lên tiếng líu lo ca;
Và hạnh phúc là suối trong, đồng nội,
Là những tiếng đầu tiên con học nói.

124
Ôi, hạnh phúc là mùa nho trĩu quả,
Vườn nhà ai trái cũng uốn sai cành,
Hạnh phúc cũng là khi đang mệt rã,
Từ phố phường ta trở lại đồng xanh.
Hạnh phúc khi đánh nhau là tàn phá,
Khi túng tiền ta bỗng được giàu nhanh.
Hạnh phúc ai vợ chồng không lục đục;
Với phụ nữ, trả thù là hạnh phúc.

125
Đúng, hạnh phúc khi bất ngờ được biết
Một bà cô nào đấy chết, rất giàu,
Một bà cô rất khó gần, keo kiệt,
Mà nóng lòng ta mong chết cho mau.
Nhưng bà thuộc loại người, ai cũng biết,
Yếu và già nhưng lại sống rất lâu,
Mà chúng ta lại thiếu tiền, buộc phải
Đem tài sản ký tên vay nặng lãi.

126
Hạnh phúc là khi nhờ thơ hay nhờ máu
Ta bỗng nhiên rất nổi tiếng một ngày.
Hạnh phúc là khi với những người bạn xấu
Hết mọi điều ta nói thẳng, chia tay!
Và hạnh phúc - biết vì ai chiến đấu,
Biết chọn người để uống rượu cùng say;
Hạnh phúc với ta là nhớ về tuổi trẻ,
Mái trường xưa, các trò chơi ngày bé.

127
Nhưng theo tôi, hạnh phúc hơn tất cả -
Lần đầu tiên yêu tha thiết mặn mà;
Như hạnh phúc của Ađam nhẹ dạ
Ăn táo thần từ tay vợ Eva;
Hay hạnh phúc Prômêtê hoang dã
Cướp lửa trời mang xuống đất cho ta.
Vâng, hạnh phúc là lần đầu có thể
Nếm tình yêu, cái tình yêu hạ thế!

128
Là con vật lạ lùng trong cuộc sống,
Con người ta, theo tôi nghĩ, anh nào
Cũng có ít chất tư duy, khát vọng,
Cố sức mình xây sự nghiệp lớn lao.
Thời đại ta, cửa phát minh mở rộng
Cho mọi người cùng thi thố, may sao.
Tuy có vị lúc đầu không đến nỗi,
Nhưng rồi sau cũng giở trò giả dối.

129
Phát minh nhiều, và đối nhau không hiếm
(Tư tưởng cao nhưng túi chẳng có gì) -
Người sửa mũi, người lo làm máy chém,
Người đánh què, người lắp nạng cho đi.
Chỉ vacxin là không hề nguy hiểm,
(Với súng trường có thể gọi anti!)
Để chữa bệnh đậu mùa (tôi chẳng giấu)
Phải tiêm trước nhiều vi trùng bệnh đậu!    

130
Ta biết dùng khoai tây thay bột bánh;
Biết nhiều khi bắt xác chết giật mình
Bằng dòng điện cắm hai đầu thật mạnh;
Biết nghĩ nhiều máy móc khá thông minh.
Kể có cái đáng cho ta kiêu hãnh
Trên con đường đi tới đích quang vinh.
Chữa được bệnh đâu mùa thì phải nói
Bệnh giang mai có ngày ta chữa khỏi.

131
Cái bệnh ấy nghe đâu từ châu Mỹ
Tràn sang ta, nay đã lại quay về.
Người ta nói bên kia, thưa các vị,
Dân tăng nhiều, với tốc độ rất ghê,
Cần giảm bớt: bằng giang mai, vũ khí,
Bằng các đòn khoa học rất tinh vi.
Nhưng thử hỏi: Gì đáng lo hơn cả -
Các loại bệnh hay chiến tranh tàn phá?

132
Thời của ta đầy phát minh này nọ:
Chém đầu anh để cứu lấy tâm hồn;
Sir Davy nghĩ ra đèn thợ mỏ,
Cứu vạn người có thể bị vùi chôn.
Ta còn biết đi khắp nơi đây đó,
Tới cả miền cực Bắc - đủ điều khôn,
Để giúp ta thành văn minh, hoàn thiện
(Như giết nhau ở Waterloo nổi tiếng).

133
Đúng, con người từ ngàn xưa, phải nói
Là cái con khó hiểu nhất trên đời.
Vì vinh quang, tình, tiền, ai cũng vội,
Cũng nháo nhào tất bật chạy khắp nơi.
Tôi rất tiếc: vui chơi là tội lỗi,
Nhưng cũng thường tội lỗi là vui chơi.
Vâng, cứ thế, luôn vui buồn, sướng khổ,
Chúng ta sống, chết đi, và sau đó…

134
Và sau đó thì sao? Riêng điều ấy
Tôi không hay, các vị cũng nên bàn.
Nhưng thôi đủ, lần sau ta tiếp vậy,
Còn bây giờ ta trở lại với Juan.
Chuyện xẩy ra, vâng, tháng mười, hôm ấy,
Khi trên đồi tuyết phủ trắng chưa tan,
Sóng biển vỗ, trời đầy mây, buồn tẻ,
Mặt trời lặn rất nhanh như thường lệ.

135
Đêm tối đen - như lính canh thường nói -
Đến nhìn tay không thấy rõ ngón mình.
Ngoài cửa sổ gió từng cơn cứ thổi,
Củi trong lò chầm chậm cháy, lung linh,
Như quyến rũ khách đi đường mệt mỏi
Hãy tạm dừng, vào nhập bọn ngồi quanh.
Xin thú thật, tôi rất mê lò sưởi,
Mê chuyện gẫu, sâm banh và dự cưới…

136
Đúng nửa đêm, Julia đang ngủ -
Hoặc là không, ai dám chắc điều này?
Bỗng ngoài phố có tiếng reo, tiếng rú,
Tiếng nhiều người đang nhốn nháo. Xưa nay
Tôi không biết chuyện gì, nhưng cứ ngủ,
Mà bất ngờ nghe thấy thế là gay.
Rồi có tiếng gõ cửa phòng, sợ sệt:
“Ôi, cô ơi, dậy đi thôi, thôi chết!

137
Ôi lạy Chúa, ông nhà đang đến đó,
Kéo đi theo nửa thành phố bên mình.
Không, không phải lỗi tôi đâu, rõ khổ -
Chẳng lúc nào tôi dám ngủ, tôi canh.
Ôi, ông nhà đã đến kia trước ngõ.
Các cửa phòng cô hãy mở cho nhanh.
Còn anh kia, quả là trời bắt tội,
Tường thấp thôi, trốn đi, trời hẵng tối”.

138
Ngay lúc ấy, Anphôngxô ập đến,
Cùng gia nhân và bạn bè đứng đầy,
Đang hăng hái, cả đám người hổn hển,
Quyết một lần cho cô ấy biết tay.
Trong số họ, không ít anh nuốt thẹn,
Vợ cắm sừng, mang tiếng xấu lâu nay.
Bệnh ngoại tình rất dễ lây, vì thế.
Tha một cô, cô sau càng được thể.

139
Tôi không biết Anphôngxô đã nghĩ
Và nghi ai là thủ phạm trong đầu,
Nhưng một người như ông ta, hiệp sĩ,
Tiếng một nhà quý tộc, đấng mày râu
Mà bất chợt đang đêm, không tế nhị
Gặp vợ mình, không nói trước vài câu,
Lại đuốc, gươm, kéo cả đoàn, đột ngột.
Gì thì gì, theo tôi là không tốt!

140
Julia, như mới vừa tỉnh dậy,
Mắt nheo nheo, đi đến đứng bên chồng,
Rồi nàng ngáp, rồi liền ngay lúc ấy
Khóc váng nhà trước mặt cả đám đông.
Còn bà vú của nàng thì thấy vậy,
Vội đến giường, và cứ tỉnh như không,
Bà vén dọn, cốt ông kia được rõ
Việc hai người đã ngủ chung là có.

141
Vâng, hai người, là bà và cô chủ.
Không ngạc nhiên: các cô gái ở nhà,
Chồng đi vắng một mình không dám ngủ,
Sợ người ngoài hơn sợ rắn, sợ ma.
Nên dễ hiểu sao hôm nay bà vú
Ngủ chung giường với cô vợ ông ta,
Chờ đến khuya, ông thanh minh thành thật
Rằng hôm nay ông ra về sớm nhất!

142
Kia, cuối cùng, Julia nói được:
“Anphôngxô, tôi phải hiểu thế nào?
Gì xẩy ra? Quả là ông hài hước!
Đêm thế này, lại người, đuốc - vì sao?
Ôi, khốn khổ! Sao tôi không chết trước,
Để bây giờ… Ôi nhục nhã biết bao!
Vâng, kiếm đi! Tha hồ ông lục lọi!”
Anphôngxô chỉ nhìn quanh, không nói.

143
Rồi ông ta cùng gia nhân hăng hái
Kiếm khắp nơi, trong đáy tủ, dưới bàn,
Họ tìm thấy nào lược, gương, nào vải,
Nào khăn quàng, nào tất mạng, que đan…
(Nghĩa là đủ những thứ gì con gái
Có và cần để tăng chút dung nhan).
Rồi rút kiếm, họ đâm tìm trong vách
Làm vô ý, mấy ri-đô bị rách.

144
Họ còn chui xuống giường, nhưng tiếc quá,
Thấy than ôi không phải cái đang tìm.
Mở hết cửa, họ soi đèn, thật lạ -
Không chỗ nào để lại dấu chân in.
Phải kiếm lại! Lần thứ hai tất cả
Lộn tùng phèo, từng sợi chỉ chiếc kim,
Nhưng khốn nỗi, không anh nào biết nghĩ
Rằng cũng nên xem trên giường một tí.

145
“Kiếm, kiếm đi! - Julia thấy vậy
Càng nói to - Kiếm nữa, kiếm khắp phòng!
Bấy nhiêu năm tôi nhịn ông nhường ấy
Mà ông còn… Chỉ tốn sức, mất công!
Tôi sung sướng trong nhà này thế đấy -
Làm con hầu cho một kẻ như ông.
Từ hôm nay đừng mong tôi chịu nữa:
Phải ra tòa, đừng có chơi với lửa!

146
Ông không phải là chồng tôi, đúng thế!
Anphôngxô, ông không xứng từ này!
Đã hai lần ba mươi, đâu có trẻ,
Tiếng một người cũng đứng đắn xưa nay,
Mà ông đối với vợ con như thế,
Định đặt điều để bêu xấu người ngay.
Ông là xấu, là dã man, thô lỗ,
Sao ông dám nghi cho tôi này nọ?

148
Trong đám trẻ thành Seville, ông biết,
Tôi không chọn một ai làm nhân tình.
Cũng vì ông, trò chơi tôi chẳng thiết,
Trừ đấu bò và dạ hội, đăng- xinh
Còn những kẻ bám đuôi tôi theo riết,
Thấy tôi lờ mà hoảng hốt, thất kinh.
Tướng Rêilly chưa bao giờ thất bại,
Tấn công tôi, cũng phải kêu: xin vái!

149
Cazzani, một danh ca người Ý,
Tỏ tình tôi, sáu tháng hát quanh nhà.
Rồi bá tước Corniani cao quý
Khen là người đẹp nhất Tây Ban Nha,
Rồi tử tước Stronggan, thi sĩ,
Rồi anh hào từ đất Pháp, đất Nga…
Vừa năm ngoái, không được tôi đón tiếp
Một huân tước uống giải sầu sạt nghiệp.

150
Rồi một lúc, vâng, cả hai giáo chủ
Quỳ dưới chân, tôi cũng chẳng đoái hoài;
Rồi công tước Đôn Fernan… thôi đủ!
Thế mà giờ, người vợ ấy vì ai,
Vâng vì ai mà đêm khuya đang ngủ
Lại thế này… tôi hỏi: đúng hay sai?
Ông trả lời tôi đi, sao đứng thế?
Hay ông định đánh tôi chăng, không lẽ?

151
Giờ tôi hiểu sao hôm qua ông nói
Phải đi đâu, như có việc bất ngờ.
Ra ông nghe thằng trạng sư nói dối,
Hắn kia kìa, đang thảm hại, ngác ngơ.
Chứ mình ông, tôi tin không nghĩ nổi
Những cảnh này rất ngu ngốc, vẩn vơ.            
Hắn đâu cần tôi, ông hay sự thật -
Cho hắn tiền là ôi, ôi - xong tất.

152
Ông đã kiếm, không bỏ qua sợi tóc.
Hay cứ sai lập biên bản việc này?
Chứ có ai cho không tiền thằng ngốc!
Giấy trên bàn, mời ông trạng lại đây!
Còn lũ kia, hung hăng và vô học,
Tôi xin mời ông tống cổ đi ngay!
Đấy, bà vú xem chừng đang xấu hổ…
(Antônia vung tay: “Mẹ chúng nó!”)

153
Kìa, sao ông đứng im? Đây tủ bé,
Kia, tủ to, và kia nữa - ghế bành!
Ông cứ kiếm, hay biết đâu có thể
Trên trần nhà đang trốn một vài anh.
Tôi muốn ngủ, mong ông không đứng thế,
Kiếm nữa vào để kết thúc cho nhanh.
Mà kiếm được anh chàng nào, thiết nghĩ,
Ông đừng quên cho tôi xem một tí.

154
Anphôngxô, ông nghi tôi, thôi được,
Nhưng nhìn kia, đảo lộn hết trong ngoài.
Nếu có thể làm ơn cho biết trước:
Kiếm người nào, và người ấy là ai?
Béo hay gầy, mà rồi cao mấy thước?
Một ông già, hay một gã xinh trai?
Ông hãy nói tôi nghe và để biết
Rằng việc ông làm đây là cần thiết.

155
Tôi dám chắc rằng người kia, có lẽ
Chưa năm mươi như ai đó. Phải rồi,
Chứ nếu không, ông chẳng ghen đến thế.
(Vú vào nhà mang cốc nước cho tôi!)
Tôi xấu hổ: làm sao tôi có thể
Khóc dễ dàng như đứa trẻ trong nôi.
Khi gả chồng, ôi mẹ tôi không nghĩ
Là chính bà đang trao con cho quỷ.

156
Hay bà vú làm ông ghen, chắc vậy?
Khi các ông xô cửa kéo nhau vào,
Hai chúng tôi ngủ chung giường ông thấy.
Còn sau này, tôi thiết nghĩ dù sao,
Ông đến thăm, rất mong đừng nóng nảy.
Đứng bên ngoài chờ tí có là bao,
Vì thú thật, là đàn bà con gái,
Mà ở truồng tiếp ông, e không phải.

157
Tôi nói hết những gì tôi muốn nói,
Chỉ mong sao những điều ấy sau này
Sẽ có ích và giúp ông hiểu nổi
Rằng vợ mình quả đúng một người ngay.
Ông là thế, nhưng tôi không kết tội,
Chỉ âm thầm đau khổ khóc hôm nay:
Tôi để ông với lương tâm, sự thật.
Vú đưa tôi chiếc khăn, ôi, chết mất!”

159
Anphôngxô đứng ngây như thằng ngốc.
Antôinia luôn đi lại trong phòng,
Sửa cái này, đặt cái kia, châm chọc,
Giễu ông nhà và trêu tức đám đông
Đang đứng cạnh, máu trong người bớt bốc,
Cái cơ này có lẽ phải về không!
Chỉ ông trạng còn xem ra bình tĩnh,
Chắc nhân quả cái việc này đang tính.

160
Thấy bà vú không chịu yên như thế,
Hắn đâm nghi, bèn theo dõi bà già.
Hắn tin chắc rằng thằng kia không thể
Trốn khỏi phòng. Nhất định phải tìm ra…
Hắn là vậy, có chết ai cũng kệ,
Và lại càng không thương tiếc Julia.
Hắn chỉ tin trong nghề mình sự thật,
Là lời khai mà hắn mua khá đắt.

161
Anphôngxô chúng ta thì khỏi nói
Có ngờ đâu cơ sự lại thế này.
Tìm kiếm mãi không thấy gì, rõ tội,
Ngoài những lời trách mắng ấy rất gay
Của bà vợ bị oan đang xỉa xói,
Trút lên chồng đủ các thứ không hay,
Nên suốt buổi Anphôngxô nhục nhã
Giơ mặt chịu những lời kia đanh đá.

162
Rồi ông ta lầu bầu xin lỗi vợ.
Julia liền vội vã sụt sùi,
Ông đành im, mà im là có cớ:
Đó là điềm báo trước rất không vui
Của những cái còn lớn hơn - đổ vỡ
Và đau buồn. Nên tốt nhất rút lui.
Hơn thế nữa, sau chuyện này bên ngoại
Nhỡ biết chuyện thì tha hồ phiền toái.

163
Anphôngxô đang phân vân khó xử
Thì bà kia tinh ý vội nói liền:
“Chẳng nhất thiết phải dài dòng văn tự,
Xin phép ngài cho bà chủ tôi yên.
Bà sắp ngất…” Anphôngxô ậm ự:
“Kệ các bà!” rồi như bị thôi miên,
Ông cất bước từ từ ra phía cửa.
Còn đi đâu - ông cũng không biết nữa!

164
Theo ông ta là Posse comitatus,
Gã trạng sư là nhân vật cuối cùng
Còn nấn ná trong phòng, chưa muốn rút,
Mặt thẫn thờ như suy nghĩ rất lung.
Gã đang liếc: chỉ vì hiatus,
Mà không thành… Nhưng đã muộn, nói chung,
Giờ bà vú đã không thèm giữ ý,
Đóng sập cửa trước mũi ngài công lý!

165
Cửa vừa đóng - Ôi âm mưu nhục nhã!
Ôi giả dối tình yêu! Ôi đàn bà!
Nhân danh ai, dám dối lừa tất cả?
Ôi bề ngoài! Ôi thực chất yêu ma!
Các vị trách tôi nghiêm và nói quá?
Hãy nhìn kia từ chăn ấm chui ra
Là Đôn Juan đang trần truồng, ngơ ngác,
Có thể nói hơi ít nhiều phờ phạc.

166
Vâng, phải khen là anh ta trốn giỏi.
Chẳng cần biết trốn ở đâu, thế nào.
Nhưng một khi giường đầy chăn và gối,
Thì hai người trốn đấy cũng không sao.
Trốn trong chăn tất nhiên là bức bối,
Nhưng thực tình, tôi chẳng xót là bao.
Có chết ngạt hay gì gì cũng kệ.
Xưa Clarence trong thùng bia cũng thế.

167
Mà hơn nữa, thương Đôn Juan, tôi nghĩ
Là không nên - mới ngần ấy tuổi đầu
Đã mắc tội… Lại hoàn toàn tự ý!
Tội tầy đình bị Chúa cấm từ lâu…
Nhưng nghĩ lại phải công bằng một tý -
Anh chàng này đã chín chắn gì đâu.
Sáu mươi tuổi ta mới ngồi kiểm lại
Và cân nhắc việc mình làm phải trái.

168
Về tâm trạng của Juan, tôi chẳng rõ,
Nhưng sách kinh đã nói hết mọi điều:
Thay cho đủ các thuốc này, đơn nọ,
Đám cận thần chọn một ả đáng yêu
Cho Đavit, và nhà vua từ đó
Lại hồng hào, khỏe mạnh biết bao nhiêu.
Nhưng mà thôi, vua sao không quan trọng,
Juan thì đúng như người không muốn sống.

169
Thời gian trôi… Hãy coi chừng, đợi đấy!
Anphôngxô sẽ quay lại bây giờ!
Bà vú nhanh và khôn ngoan như vậy,
Mà lúc này cũng phải đứng ngẩn ngơ.
Tính làm sao? Còn gay hơn lúc nãy.
Bà thở dài. Cô chủ cứ bâng quơ
Nhìn xung quanh, cuối cùng nàng im lặng.
Áp đôi môi lên má Juan nhợt trắng.

170
Juan, tất nhiên, lại hôn (và lập tức
Chuyện vừa qua không nhớ một tí gì),
Ôm chặt nàng, tay vuốt vai, sờ ngực.
Bà vú già trông thấy, quát: “Thôi đi!
Xin anh chị ngồi yên cho lại sức!
Đến nước này còn quyến luyến, lâm li!
Anh chàng kia, bây giờ xin nói thật:
Đã đến lúc phải cho vào tủ sắt.

171
Tôi sợ quá, tay hẵng còn run rẩy.
Ôi cái đêm… sao kinh khủng thế này?
Mà thử hỏi ai gây nên điều ấy?
Chỉ một chàng mười sáu tuổi thơ ngây!
Anh chị biết tính ông nhà nóng nảy.
Nhỡ chuyện gì thì phải nói rất gay:
Tôi mất việc, hai người, ai cũng rõ.
Là nhất định sẽ đầu rơi khỏi cổ.

172
Nếu tình nhân là một anh bề thế.
Tuổi hăm lăm thì không đến nỗi nào.
Chứ anh này quả không hơn thằng bé!
Đúng, thực tình tôi chẳng hiểu làm sao.
Thôi, mời cậu chui vào đây thật khẽ,
Ngay bây giờ ông chủ tới. Ôi chao,
Không khịt mũi, phải ngồi yên trong tủ,
Và nhất thiết là cấm không được ngủ!”

173
Đúng lúc ấy, Anphôngxô không hiểu
Bỗng từ đâu lại xuất hiện. Bà già
Phải im ngay. Và ông ta ra hiệu
Cho bà này nên sơm sớm lui ra.
Biết có muốn làm gì thêm cũng chịu,
Đưa mắt nhìn bà chủ Julia,
Antônia tay cầm đèn, lần nữa,
Khẽ cúi chào rồi đi ra phía cửa.

174
Vài giây sau, Anphôngxô lúng búng
Nhận rằng ông đã thế nọ, thế này,
Rằng việc làm vừa qua là không đúng,
Ông là người hơi thô lỗ, thơ ngây.
Ông thú thật sao gần đây ai cũng
Đồn về nàng thật lắm chuyện không hay.
Nói tóm lại: ông nói hay, sôi nổi -
Một mẫu mực Rigmarole khoa nói.

175
Julia chỉ lắng nghe, im lặng.
Thì xưa nay giới phụ nữ lúc nào
Cũng im lặng khi biết mình đang thắng
Còn kẻ thù đang ở thế nốc-ao
Khi vợ chồng ghen nhau, tôi nói thẳng:
Người ít lời, bình tĩnh, thích làm cao
Là người bị nghi một lần dan díu,
Biết chứng minh người kia ba, phải chịu!

176
Julia thực tình có thể nói
Về ông kia và Inez rất nhiều -
Chuyện quá rõ, nhưng nàng im, bối rối,
Chắc vì nàng không muốn để người yêu
Phải nghe xấu về mẹ mình, rõ tội,
(Nghĩ cho cùng, im lặng tốt bao nhiêu!)
Cũng có thể vì lý do khác hẳn:
Nàng xấu hổ, gọi chồng không đứng đắn?

177
Cũng có thể còn lý do, tôi nghĩ
Làm Julia không dám nói điều gì:
Anphôngxô chưa bao giờ ám chỉ,
Chưa lần nào nhắc đối tượng ông nghi.
Trong cuộc sống không ít ca tế nhị
Bắt mọi người phải thủ thế nhiều khi,
Nên nàng im không nhắc tên Inez
Cốt để chồng về Juan vờ không biết.

178
Gặp những lúc rất éo le, khó xử,
Im là hơn, thêm vào đó cách này
Với phái đẹp, được xem là lịch sự
(Từ mới dùng, tôi cũng biết không hay
Nhưng tiếng ta đang nghèo âm, thiếu chữ,
Thơ cần vần, nên phải ép). Xưa nay
Phải công nhận rằng các bà rất giỏi
Về nghệ thuật giả vờ và nói dối.

179
Họ đỏ mặt, và chúng ta tin họ
(Hay ít ra, tôi tin thế nhiều lần),
Việc đối đáp, họ không cho thật khó.
Dối đủ điều, họ không chút phân vân.
Rồi tiếp đến, cúi đầu vờ xấu hổ,
Để đôi dòng nước mắt tự do lăn
Trên đôi má… Họ thở dài, họ dỗi,
Ta đành thua, mời họ đi ăn tối.

180
Tôi kể tiếp: Anphôngxô thành khẩn
Xin Julia tha tội lớn cho mình.
Julia nửa như còn đang giận,
Nửa nguôi rồi, nhưng vẫn cứ làm thinh,
Để ông kia đứng trước nàng, hối hận,
Như Ađam trong câu chuyện sách kinh
Đứng bên cửa thiên đường. Vâng, cứ vậy
Ông đứng yên cho đến khi chợt thấy…

181
Một đôi giày! - Ừ thì sao, gì xấu,
Nhất là khi ta thấy chúng trong phòng?
Ôi thật tiếc, đôi kia, tôi chẳng giấu;
Trong phòng nàng, nhưng lại của đàn ông!
Ông ngớ mặt. Còn tôi thì thấy máu
Trong tim mình (vì hoảng sợ) sắp đông!
Anphôngxô đo đôi giày cẩn thận
Và hiểu ra - không để đâu hết giận!

182
Ông ta chạy khỏi phòng, tìm bảo kiếm.
Julia thì vội vã bổ nhào
Đến chiếc tủ: “Ôi Juan, Juan, nguy hiểm!
Trốn! Bây giờ! Các cửa sổ không cao!
Trốn khỏi đây, nhanh lên, theo ngõ hẻm,
Phố ít người, trời chưa sáng, may sao.
Anphôngxô đang lại kia! Thôi chết!
Nhanh, nhanh lên!... Ôi Juan, Juan, tạm biệt!”

183
Một lời khuyên đáng nghe theo, khỏi nói,
Rất, rất hay nhưng hơi muộn ít nhiều.
Đời là thế, trời vẫn hay bắt tội,
Bắt con người phải trả giá tình yêu.
Trong nháy mắt, Juan nhảy ra, đang vội
Kiếm cách chuồn, thì đáng tiếc bao nhiêu:
Vừa đến cửa, Anphôngxô ập tới
Juan vung tay đánh luôn, không phải đợi.

184
Đèn phụt tắt. “Ối làng ôi, cháy! Cháy!
Antônia liền hoảng hốt ôm đầu
Kêu thét lên, nhưng không ai động đậy,
Mặc hai người cứ thả sức quần nhau.
Anphôngxô chửi thề: “Mày đợi đấy!”
(Tội ông già bị đánh khá là đau).
Còn Đôn Juan trẻ, hăng như mãnh thú
Đánh luôn tay, không xót thương đối thủ.


185
Đang lúng túng chưa rút ra khỏi vỏ
Anphôngxô để rơi kiếm lúc nào.
May mà Juan không nhận ra điều đó
Chứ không thì… sẽ chẳng biết ra sao.
Đang nóng nảy, tự kiềm mình rất khó -
Chắc ông già phải trả giá rất cao.
Các bà vợ ngoại tình, ôi, thật nhục,
Có thể góa cả hai chồng một lúc!

186
Anphôngxô cố giữ Juan thật chặt,
Miệng không quên luôn kêu cứu người nhà.
Juan đập mạnh đầu ông ta xuống đất,
Làm từ mồm và mũi máu tuôn ra.
Chàng bỏ chạy thoát thân, vâng, thú thật,
Có điều này tôi chẳng tiện nói ra:
Juan thoát đấy, nhưng quần đùi bỏ lại
Như Joseph trong sách kinh Do Thái.

187
Tôi, thiết nghĩ cũng chẳng cần kể tiếp
Việc Đôn Juan đã hoảng sợ thế nào,
Lẻn về nhà, nhờ đêm đen hào hiệp
Che trần truồng… về dư luận xôn xao,
Về cả việc sau đêm kia khủng khiếp.
Họ ra tòa xin li dị ra sao -
Về tất cả những điều trên, các vị
Cứ đọc báo - viết rất hay, rất kỹ.

189
Các bài báo kể ta nghe đủ thứ,
Nào to không vụ án ấy, mấy ngày,
Ai buộc tội và rồi ai kháng cự,
Nguyên bị thế nào, hậu quả ai gây?
Nhưng hay nhất, ý nhiều mà ít chữ
Là những bài của ký giả Gơnây.
Nghe nói ông lên thủ đô năng nổ
Để thu tin về vụ này hiếm có.

190
Một sự kiện xưa nay ta ít thấy!
Từ Valdal cho tới tận bây giờ
Chưa hề có vụ nào to đến vậy,
Nên rõ ràng Inez chẳng lam ngơ.
Để xoa dịu nhưng điều tai tiếng ấy,
Bà cúng trời nào nến trắng, nào tơ,
Và cậu con ra nước ngoài du lịch,
Theo lời khuyên của những người thân thích.

191
Vì ở đấy con trai bà, bà nghĩ
Sẽ khôn lên, học được cái đang cần,
Sẽ nghỉ ngơi ở miền Nam nước Ý,
Vài trăm ngày ở nước Pháp dừng chân.
Trong khi đó, Julia, thưa các vị,
Bị gửi vào tu viện để tu thân.
Nàng đau khổ, cho Juan nàng đã viết
Một bức thư khi chia tay vĩnh biệt.

192
“Anh ra đi, đi xa, vâng, phải thế.
Tốt cho anh, nhưng em biết điều này
Riêng em khổ. Trái tim anh tươi trẻ
Em chẳng còn âu yếm nữa từ nay.
Nhưng em yêu, yêu chừng nào có thể.
Nên bây giờ em viết gửi anh đây
Bức thư nhỏ, nếu mực nhòe, khó đọc,
Xin đừng nghĩ đấy là vì em khóc!

193
Em đã, đang, và sẽ yêu, kết quả:
Vì tình yêu, mất hạnh phúc gia đình,
Mất danh dự, mất lương tâm, phẩm giá,
Tuy không hề than tiếc đã yêu anh.
Em cũng biết lỗi lầm em tất cả,
Em khắt khe với chính bản thân mình,
Nhưng không viết thư này, em chẳng thể -
Em không dám trách anh gì, quả thế.

194
Với đàn ông, tình yêu không quan trọng,
Nhưng than ôi với phụ nữ là đời,
Là hạnh phúc, là tương lai, lẽ sống,
Mà một lần vô ý dễ đánh rơi.
Và đàn ông, khi trái tim trống rỗng,
Họ lấp đầy bằng công việc, vui chơi,
Còn phụ nữ, luôn đáng thương, bé nhỏ,
Yêu, khổ đau, rồi lại yêu, đau khổ.

195
Anh được yêu và lại yêu người khác,
Lại say sưa bao cái mới anh tìm.
Em chỉ biết sống cuộc đời đạm bạc,
Cùng nỗi buồn đang chôn kín trong tim.
Nhưng khát vọng và tình yêu tàn ác
Có bao giờ cam khuất phục, nằm im…
Hãy nhớ em!... Ồ, không, không, xin lỗi!
Chuyện đã qua... Anh đừng tin em nói!

196
Cả thể xác, tâm hồn, em bé nhỏ,
Nhưng em tin em đứng vững đời này.
Em chỉ nghĩ về anh như sóng vỗ
Lên một bờ, luôn âu yếm, mê say.
Chỉ vì anh, em buồn vui, sướng khổ.
Sống âm thầm trong nỗi nhớ từ nay.
Kim la bàn về một phương rung nhẹ,
Như tim em hướng về anh, lặng lẽ.

197
Em nói hết những gì em muốn nói
Lúc này đây bên trang giấy thẫn thờ
Phải gấp, gửi nhưng em không làm nổi -
Không muốn mình phải đơn chiếc, bơ vơ.
Em đã sống và yêu anh, lầm lỗi,
Chỉ tiếc mình không được chết trong mơ,
Trong nỗi buồn… Nhưng không! Em phải sống,
Để yêu anh, theo anh trên đường rộng…”.

198
Viết xong thư, ngồi im không động đậy.
Tay nàng run như chiếc lá trên cành.
Những dòng chữ chạy đều trên trang giấy,
Những đường viền hoa mỹ bốn xung quanh,
Và câu: “Elle vous suit partout” cạnh đấy,
(Có nghĩa là: “Nàng sẽ ở bên anh”)
Với hình in hoa hướng dương màu đỏ,
Một biểu tượng của tình yêu, đau khổ.

199
Về câu chuyện của Đôn Juan, thiết nghĩ,
Thế là tôi đã viết hết phần đầu.
Giờ phụ thuộc hoàn toàn vào các vị -
Bỏ dở chừng hay viết tiếp phần sau.
Tôi rất muốn được mọi người góp ý.
Nếu viết tồi, chê cũng chẳng sao đâu.
Nhưng được khen - đúng mười hai tháng nữa
Tôi sẽ viết chương thứ hai, xin hứa!

200
Bản trường ca của tôi, xin nói rõ,
Mười hai chương, kiểu epic anh hùng,
Đủ tình yêu và âm mưu, đau khổ,
Bão, đắm tàu, nơi trận mạc, hoàng cung,
Với đầy đủ các lớp người, sau đó
Tôi viết nhiều về địa ngục. Nói chung,
Như Homer và Virgil đã viết,
Không thêm bớt, toàn những điều cần thiết.

201
Các nguyên tắc của Arixtôt,
Khi làm thơ, tôi đọc lại hàng ngày.
Đây là cuốn Vademecum rất tốt
Mà những người cầm bút vẫn khen hay.
Nhiều nhà thơ không thích vần, dại dột,
Tôi là người trái ngược lại xưa nay.
Thơ của tôi phải có nhiều chất nhạc,
Nhiều điển tích, cảnh và người cũng khác.

202
Trong thể loại thơ trường ca, có lẽ,
Thơ của tôi hơi khác biệt phần nào
Với trường ca của rất nhiều thế hệ
Các nhà thơ trong quá khứ. Vì sao?
Vì họ quá tham lam, hay kể lể,
Khen quá lời, nhân vật quá thanh cao.
Còn thơ tôi, tôi cho điều tốt nhất
Là tất cả phải giống y như thật.

203
Những vị nào không tin, xin cứ việc
Đọc các trang báo nhạt, chán và dài,
Đọc lịch sử, xem kịch vui, xem xiếc,
Sẽ thấy điều tôi nói đúng hay sai.
Và cuối cùng, thực lòng tôi rất tiếc
Rằng vừa rồi quả không có một ai
Trong các vị được cùng tôi tận mắt
Thấy ở Seville Đôn Juan bị ma bắt.

205
Milton, Pope thì tôi khuyên nên đọc.
Nên tránh xa các thi sĩ Phái Hồ:
Coleridge thì say, Wordsworth hay nói móc,
Southy là người óc bé, mồm to.
Còn Crabbe luôn dở cười, dở khóc,
Campbell buồn, ướt mà lại rất khô.
Đừng ăn cắp thơ Rogers, rất chán,
Còn Nàng thơ ông More, đừng ve vãn!

207
Nếu các vị chê tôi không đứng đắn,
Hoặc lông bông thì phải nói từ đầu,
Rằng các vị chưa đọc tôi cẩn thận,
Hoặc vốn thường chưa đánh đã kêu đau.
Tôi nghiêm túc, đó là điều chắc chắn,
Đọc truyện này, các vị chẳng buồn đâu,
Tôi dự định chương mười hai sẽ kể
Về những tay lỗi lầm nơi hạ thế.

208
Còn những ai tự cho mình là giỏi,
Sau khi nghe giải thích những điều này,
Vẫn một mực không tin lời tôi nói,
Không tin mình, rồi xô ghế, vung tay
Bảo thơ tôi chỉ tuyên truyền tội lỗi,
Thì buộc lòng tôi đập lại gắt gay:
Rằng các vị về thơ văn rất dốt!
Rằng đổ oan cho người là không tốt!

209
Tôi rất tin rằng phần đông bạn đọc
Xem thơ tôi đứng đắn, chẳng hề gì.
Tôi làm thơ (và không là thằng ngốc)
Cũng muốn mình trong sử được người ghi.
Như trẻ con, muốn răng non chóng mọc,
(Phải kiếm gì cho chúng mút). Nhiều khi
Để biết chắc không bị chê, tôi buộc
Phải hối lộ cho tờ “Tin Anh quốc”.

210
Trong bức thư gửi lên ông chủ bút,
Tôi khôn khéo kèm theo một số tiền.
Ông ta ra gặp tôi sau ít phút,
Hứa bây giờ sẽ tâng bốc tôi lên.
Cũng có thể tôi thơ ngây, mừng hụt,
Nếu sau này ông trở mặt không khen,
Mà sẽ chê đủ các điều thậm tệ
Thì tôi chỉ trách tôi: Đời vẫn thế!

211
Nhưng tôi tin: Liên minh này thần thánh
Nếu thành công, tôi đỡ khổ hơn nhiều:
Các báo khác tôi không lo bị đánh,
Chắc dần dần tôi cũng được thương yêu.
Các báo ấy và tôi (do khác cánh)
Nên thực tình tôi chẳng biết bao nhiêu.
Đến “Tạp chí Edinburgh” không thiên vị
Mà cũng đánh các nhà thơ trái ý.

212
Horace nói (tôi cũng cho là thế):
“Non ego hoc ferrem calidus juventa!”
Sáu bảy năm trước đây, khi hẵng trẻ,
Từ cái thời thậm chí trước Brenta,
Tôi hăng máu và bốc lên rất dễ,
Như vừa rồi tôi quyết chẳng cho qua.
Vâng lúc ấy vua George III còn sống,
Gặp chuyện nào bất công, tôi cũng chống.

213
Ba mươi tuổi mà tóc tôi đã bạc.
Rồi bốn mươi không biết sẽ màu gì!
Đeo tóc giả như bao nhiêu người khác?
Tim bây giờ cũng suy yếu. Nhiều khi
Tôi nghĩ lại: Trong vui chơi hưởng lạc,
Một phần đời tốt nhất đã trôi đi,
Rồi hoảng hốt: Tuổi thanh xuân đẹp nhất,
Lòng dũng cảm, than ôi, tôi để mất!

214
Biết làm sao giọt sương kia dịu mát
Lên tim tôi không nhỏ lại bao giờ.
Ôi giọt sương của tình yêu dào dạt,
Của cuộc đời hư ảo những giấc mơ!
Như con ong lòng đang mang đầy mật,
Mang trong lòng bao cảm hứng - nhà thơ!
Các nhà thơ, chỉ khi tim đập mạnh
Mới có thể giúp Nàng thơ cất cánh!

215
Ôi không, không, không bao giờ, có lẽ,
Trái tim tôi sẽ trở lại tràn đầy,
Như ngày xưa đã trào dâng sức trẻ,
Với cuộc đời đầy khát vọng, mê say!
Cái bồng bột, vâng, một thời đẹp thế,
Đã qua rồi, tim khô héo từ nay,
Thay cho tiếng trái tim trong lồng ngực,
Là tiếng gõ của tư duy đang thức.

216
Cũng qua rồi thời yêu đương sôi nổi.
Không như xưa, các cô gái, các bà
Giờ không thể bắt tôi yêu, bối rối.
Cũng qua rồi đời trác táng, bê tha.
Cả cốc rượu (cốc nước thần, nghe nói)
Mà bây giờ tôi cũng chịu lánh xa.
Chỉ một cái, tự bao giờ không biết,
Tôi học thêm: là bắt đầu keo kiệt.

217
Từ rất lâu tôi đuổi theo danh vọng,
Cũng từ lâu bao khoái lạc, nỗi buồn
Luôn chăng bẫy lừa tôi trong cuộc sống,
Nên cuối cùng danh vọng hão tôi chôn.
Cái tuổi trẻ đầy đam mê, sống động
Đã qua rồi, nay tỉnh táo, lớn khôn,
Tôi để mất trái tim, thưa bạn đọc,
Cho tình yêu, và cho vần - khối óc!

218
Danh là gì? Là làm sao tất cả
Thấy tên ta trên trang báo nhiều lần;
Là ngọn đồi mà thi nhau hối hả
Ta cố trèo, không một phút dừng chân.
Chúng ta sống, hoặc làm thơ, tàn phá,
Vui rồi buồn, rồi sướng khổ, vân vân,
Cũng chỉ để sau này, khi ta chết
Mong lưu lại bức chân dung hạng bét.

219
Vua Khêốp, quốc vương xưa Ai Cập
Chết, bắt dân phải đẽo đá, đào hầm,
Lần đầu tiên cho xây Kim tự tháp
Giữ xác mình trong vĩnh cửu nghìn năm.
Nhưng vô ích, xác vua bị mất cắp,
Để bây giờ mất nốt cả tiếng tăm.
Thế thì ta, những người trần đang sống,
Ta biết bám vào đâu mà hy vọng?

220
Vâng, dẫu vậy, là người ưa triết lý,
Tôi nhắc tôi, rằng số phận con người
Thật mỏng manh, trước và sau cũng chỉ
Như hoa tàn, dù hôm trước xinh tươi.
Bọn chúng ta, cả tôi cùng các vị,
Chỉ một lần trời phú tuổi hai mươi,
Nên hãy sống, chăm đọc kinh, nhân thể
Chăm hầu bao, đừng trách đời quá tệ!

221
Thôi, bạn đọc thân yêu, tôi đã viết
Cho tới đây cũng quá đỗi dài dòng,
Tôi xin phép được bắt tay tạm biệt
Và chúc nhiều, nhiều may mắn, thành công.
Ta lại sẽ còn gặp nhau, ai biết,
Nếu mọi người cùng thích thế, còn không
Thì gút bai - tính tôi, thưa các bạn,
Không ép ai xem thơ khi họ chán!

Chương II

1
Hỡi những người đang trên vai gánh vác
Việc trông nom con cái của toàn cầu,
Hãy lắng nghe, đừng cho tôi là ác:
Trẻ bây giờ cứ phải đánh thật đau.
Mẹ của Juan và rất nhiều người khác,
Cố đủ điều chứ ít ỏi gì đâu,
Nhưng vô ích, anh chàng ngoan đến thế,
Mà cũng hư, như trên tôi mới kể.

2
Nếu Đôn Juan được vô tư ăn học
Như xung quanh đám trẻ, được tới trường,
Thì tôi nghĩ những điều kia ngu ngốc
Khó mà làm tâm trí cậu vấn vương.
Cũng có thể do phương Nam tàn khốc
Nóng chi hoài cho ai đó yêu thương.
Mười sáu tuổi đã gây nên li dị -
Các ông giáo chuyện này hơi khó nghĩ.

3
Bản thân tôi, tôi không cho là lạ:
Muốn hay không cũng phải đến nước này -
Một bà mẹ thông minh nhưng thái quá,
Ông giáo già, vừa ngốc lại vừa say,
Cộng vào đấy, một cô trông kha khá,
Có ông chồng luống tuổi, thế mới gay,
Rồi hoàn cảnh, những điều trên cộng lại
Thành tội lỗi, suy cho cùng cũng phải.

4
Quay quanh trục của chính mình, trái đất
Bắt đời quay theo nó, lộn tùng phèo.
Ta đóng thuế, ta làm ăn, nhất nhất
Luôn lựa chiều gió thổi, mở buồm theo.
Ta để quan được làm quan, cứ phất,
Để thầy đồ dạy chữ, để anh keo
Được ki cóp, và chúng ta vì thế
Mong được sống và nổi danh mọi nhẽ.

5
Thế là Juan được gửi đi Cadiz,
Là cái nơi tôi đã ở khá nhiều,
Nơi hàng hóa của phương Nam không ít,
Cũng lắm nàng rất xinh đẹp, đáng yêu
(Mà chỉ riêng dáng đi thôi đủ chết,
Đủ để làm khối vị thấy xiêu xiêu).
Tôi không biết nên ví gì với họ,
Hay tả họ thế nào, ôi, thật khó.

6
Với con báo? Hay ngựa vằn? Chó sói?
Hay con nai đang đi lại trên đồng?
Không, tất cả không có gì sánh nổi
Với các nàng, và các vị biết không,
Tôi mê nhất những đôi chân, miễn nói,
Và sẵn sàng bỏ việc, chịu mất công
Ngồi suốt buổi để tìm từ ca ngợi,
Hiềm mô nỗi Nàng thơ ghen, đang đợi.

8
Tôi kể tiếp: Bà Đôna Inez
Cho con đi Cadiz để anh chàng
Lên tàu thủy ra nước ngoài, vĩnh biệt
Với nỗi buồn, và từ đó lang thang
Nơi đất khách, mong mọi điều được biết,
Sớm quên dần những tội lỗi đang mang.
Bà tiễn con lên tàu, như thể nó
Là chiếc thuyền Nô-ê trong truyện cổ.

9
Juan miễn cưỡng sai anh hầu chuẩn bị,
Gói tư trang cẩn thận để lên đường.
Inez buồn, tất nhiên, nhưng lại nghĩ:
“Bốn năm trời nó lưu lạc tha hương,
Sẽ khôn lên”. Và kèm theo hành lý,
Ngoài những lời đầy âu yếm, yêu thương,
Bà cho tiền và lời khuyên, thú thật,
Chỉ cái đầu là Đôn Juan ưa nhất.

10
Bà Inez, để giải sầu, đã mở
Một trường tư chủ nhật của riêng bà
Cho những đứa trẻ con hư đủ cỡ,
Với tuổi đời: lên bốn hoặc lên ba.
Nhưng bọn chúng, hễ thấy bà là sợ -
Nhỡ chuyện gì là bị đánh không tha.
Chả là gương con trai bà, bà thấy,
Nên thế hệ sau Juan bà quyết dạy.

11
Juan xuống tàu, tàu nhổ neo, thuận gió,
Nhưng sóng dâng hơi khang khác mọi ngày.
Ai chứ tôi, biển này tôi biết rõ,
Vẫn bất thường, gây lắm chuyện không hay.
Đôn Juan đứng trên boong, buồn, đau khổ,
Trong bụi mù, nước biển té như mây,
Với Tổ quốc Tây Ban Nha - tạm biệt,
Một, hai năm, hay suốt đời - ai biết?

12
Khi xa nước, tàu đưa ta rẽ sóng.
Ngắm quê hương đang lặng lẽ tan mờ
Trong mây nước, lòng ai không xúc động,
Nhất là người vừa mới lớn, ngây thơ?
Tôi còn nhớ: tôi nhiều khi cuộc sống
Bắt xa nhà, xa dải đất nên thơ
Là nước Anh trắng một màu của cát,
Mà càng xa, càng ngả màu xanh nhạt.

13
Vâng, Juan đứng trên boong tàu, đau khổ.
Cột buồm kêu, sóng đập, té lên tàu.
Gió thổi mạnh, từ xa xa thành phố
Đã trở thành một chấm nhỏ từ lâu.
Sóng nhiều lần làm tôi say, điều đó
Suy cho cùng không khó chữa lắm đâu:
Vừa chớm say là tôi ăn bít-tết.
Mời các vị cứ thử xem, sẽ biết.

14
Từ đuôi tàu, Juan đứng im lặng lẽ
Ngắm quê hương rất yêu dấu của mình.
Xa Tổ quốc lần đầu tiên không dễ.
Anh lính quèn luôn đây đó viễn chinh
Mà ra đi cũng nôn nao, như thể
Thấy rõ điềm báo trước sẽ hy sinh.
Một tình cảm làm lòng ta tê tái,
Khiến dù sao ta cũng thường ngoái lại.

15
Juan xa mẹ, xa người yêu, phải nói,
Là rất may chưa có vợ ở nhà.
Tôi cứ nghĩ: không thương Juan cũng tội.
Cả những người giàu kinh nghiệm như ta
(Với trái tim đã cằn khô, tội lỗi
Mà cũng buồn khi khăn gói đi xa).
Thôi, thương ghét ra sao, tùy bạn đọc,
Tôi chỉ biết giờ Đôn Juan đang khóc.

16
Juan khóc thật, như xưa dân Do Thái
Khóc Sion. Tôi cũng muốn sụt sùi
Khi mỗi lần tuổi xuân, tôi nhớ lại,
Nhưng Nàng thơ tôi nhộn, chỉ thích vui.
Mà rồi nghĩ: ai trẻ, giàu ắt phải
Lo lên đường tìm cái thú ăn chơi.
Tôi chỉ mong khi ra đi, họ nhớ
Mang vài trang tập thơ này viết dở.

17
Đôn Juan khóc, và hai dòng nước mắt
Thấm đại dương cũng đầy muối mặn mà,
Như “cái đẹp cho người xinh đẹp nhất”
Câu nói này mẹ Hamlet tài ba
Đã từng nói khi tung hoa lên đất
Chôn xác nàng Orphelia -
Vâng, Juan khóc, biết mình hư, dại dột,
Giờ tự hứa sẽ thành người rất tốt.

18
“Xin vĩnh biệt quê hương, Juan nức nở,
Ôi, biết đâu ta sẽ chẳng bao giờ
Được thấy lại; một ngày kia tắt thở
Trên đất người như du khách bơ vơ.
Ôi vĩnh biệt con sông ta thương nhớ,
Mẹ và nàng, và tuổi trẻ, ước mơ”.
Rồi bức thư Julia hôm nọ,
Juan đem đọc (cho thêm phần đau khổ).

19
“Anh sẽ không, không bao giờ, Juan nói,
Có thể quên dù một phút trong lòng,
Cả khi biển bốc hơi thành mây khói,
Hay núi đồi thành biển biếc mênh mông.
Khi tim đau - không thuốc nào chữa khỏi,
Anh vô cùng… em có biết cho không?”
Đúng lúc ấy, tàu nghiêng, Juan say sóng.
Và cảm thấy nao nao trong cuống họng.

20
“Julia!... (Juan buồn nôn hơn trước),
Ôi người anh yêu quí, mối tình đầu…
(Ôi! Mẹ kiếp! Nào cho ta ngụm nước!
Batixta đâu rồi? Còn thằng nữa đi đâu?)
Julia, giá mà anh chết được...
(Đỡ ta vào! Ôi chết! Khéo, ta đau!)
Em thân yêu”… Juan kêu lên như thế,
Nhưng, rất tiếc, bỗng im vì… bận ọe.

21
Juan bỗng thấy trong lòng đau, đau thắt
(Hay đúng hơn, đau bên dưới dạ dày).
Ta, cũng thế, khi người ta yêu nhất
Phải lên đường, ta quyến luyến chia tay,
Khi bạn phản, khi ta chôn xuống đất
Những người nhà bị chết sớm không may.
Tôi tin chắc Juan còn than khóc nữa,
Nếu giữa chừng không đau đầu, nôn mửa.

22
Ai cũng biết tình yêu là rất nóng,
Nhưng, than ôi, thành sốt cũng rất gần.
Vì tình yêu không ưa ho, viêm họng,
Hay đái đường, hay cảm cúm - vân vân.
Với những bệnh thượng lưu, còn tạm chống,
Bệnh thấp hèn - tình yêu ghét, không thân.
(Vì hắt hơi làm lời thề dang dở,
Ai đang yêu nhức răng là đáng sợ).

23
Nhưng say sóng mới là điều sợ nhất.
Ai xưa nay có đủ sức tỏ tình
Khi bụng dưới bị đau như dao cắt,
Cần có người luôn xoa bóp cho anh?
Rồi nôn ọe đến đứt hơi, vỡ mật,
Vỡ mật vàng, rồi vỡ cả mật xanh,
Nên Đôn Juan buồn, yêu là một việc,
Còn việc khác: anh ta nôn, rất tiếc.

24
“Trinida”  chính là tên tàu thủy
Chở Đôn Juan tới cảng Leghorn,
Một cảng nhỏ ở miền Tây nước Ý;
Đấy là vùng Inez lắm bà con,
Như gia đình Môncađa, tôi nghĩ,
Luôn sẵn sàng nuôi dạy cháu lớn khôn.
Hôm ra đi, một bức thư tôi thấy
Inez gửi cho họ hàng bên ấy.

25
Đi theo Juan - hai anh hầu, ông giáo,
Là Pedrillo, một tiến sĩ có tài,
Biết nhiều tiếng cổ kim, ai cũng bảo,
Nhưng bây giờ cấm khẩu, thở bằng tai
Vì say sóng, nghĩ mà thương ông lão,
Đang ôm đầu, chỉ mong được như ai
Đi trên đất… Gối chăn ông lần lượt
Bị nước biển ngấm vào khoang, sũng ướt.

26
Gió mỗi lúc một to hơn, chập tối
Mọi người nghe như bão biển rít gào.
Trong hành khách không ít người bối rối.
Thủy thủ thường bình tĩnh nói: không sao!
Vì họ quen với đại dương chống chọi,
Thế mà giờ vẫn quyết định: Dù sao
Cũng hạ buồm - trời đầy mây đen kịt,
Gió có thể xé dăm buồm là ít.

27
Một giờ sáng, gió đổi chiều thổi giật,
Con tàu rơi giữa hai ngọn sóng dồi.
Đuôi bị đứt, gãy cột buồm lớn nhất,
Cả thân tàu như muốn vỡ làm đôi.
Đúng vào lúc đang loay hoay chật vật
Giữa hiểm nghèo thì bỗng thấy, than ôi,
Trong khoang chính nước ập vào nửa mét.
Bơm, bơm đâu, nhanh lên, không thì chết!

28
Ngay lập tức một số người hăng hái
Đem bơm bơm, một số khác bắt đầu
Tìm chỗ nứt, mong kịp thời bịt lại,
Nhưng mọi người phải vất vả hồi lâu
Mới tìm thấy, rồi thi nhau đem vải -
Đủ áo quần cùng chăn đệm, giẻ lau -
Định bịt kín, bịt thật nhanh, khốn nỗi,
Nước vẫn vào, không cách gì ngăn nổi.

29
Nếu không có những bơm kia có lẽ
“Triniđa” ngay đêm ấy đã chìm,
Dù cố gắng đến bao nhiêu cũng thế,
Nên bây giờ tôi không thể ngồi im
Không quảng cao cho hãng Mann luôn thể:
Hỡi những tàu đang bay lượn như chim
Trên biển cả, bơm hãng này không xịt,
Một phút bơm trăm ga-lông là it!

30
Sáng hôm sau trời như yên tĩnh lại,
Nước trong khoang có vẻ ít hơn nhiều.
Cánh thủy thủ chưa hết lo, vẫn phải
Không dám rời bơm nước - mệt bao nhiêu!
Rồi đêm đến, chợt mọi người kinh hãi
Thấy biển trời đang nghiêng ngả, vẹo xiêu.
Một cơn bão sắp kéo qua, tàu thủy
Lại bị đánh, phải nằm yên, bẹp gí.

31
Vâng, nằm yên, rất thảm thương, nhăn nhở.
Nước trên boong luôn lênh láng, con tàu
Muốn hay không cũng làm ta chợt nhớ
Tới những gì gợi bất hạnh, buồn đau,
Như chiến tranh, hay cháy nhà, đổ vỡ...
(Cái con ngưòi thường chủ ý nhớ lâu -
Ai thoát nạn, xưa hoặc nay đều thế,
Về tai nạn của chính mình thích kể).

32
Không khó hiểu là vì sao lúc ấy
Khách hoang mang và lo sợ hết hồn,
Họ không muốn phải lìa đời sớm vậy,
Một cuộc đời luôn mặc đẹp, ăn ngon.
Cánh thủy thủ từng bôn ba, từng thấy
Đủ các điều, lại khỏe mạnh, tinh khôn,
Thế mà giờ cũng hoàn toàn bối rối,
Phải cầu đến chai rượu rum, thật tội.

34
Không gì tốt bằng cốc rum loại rẻ
Và lòng tin vào Đức chúa trên trời.
Nên bọn họ uống rượu nhiều vì thế;
Và hết lòng cầu Chúa chớ bỏ rơi.
Chính hoảng sợ, theo ý tôi có lẽ
Làm con người quên say sóng. Khắp nơi
Là tiếng khóc, tiếng rủa nguyền khốn khổ
Hòa với tiếng đại dương đang phẫn nộ.

35
Nếu không có chàng Đôn Juan nhanh trí
Giơ hai tay hai súng, giữa ồn ào,
Chàng bắn dọa bắt im, thưa các vị,
Cái cảnh này không biết sẽ ra sao.
Đám thủy thủ liền im ngay, chợt nghĩ:
Sóng bây giờ không đáng sợ là bao
So với súng của chàng kia. Trước đó
Họ nghĩ chết khi say là thượng võ.

36
Biết cái chết đang chờ mình phía trước,
Họ xin Juan được uống rượu giải sầu.
Juan dứt khoát trả lời ngay: “Không được.
Phải đàng hoàng mà chết, đấng mày râu”.
Trước mũi súng, giữa mênh mông sóng nước,
Mọi người đành im lặng, chỉ nhìn nhau.
Nghĩ tội nghiệp Pedrillo, tuy thẹn,
Nhưng sợ quá, cũng xin trò một chén.

37
Vâng, ông lão đang vô cùng sợ sệt,
Vừa khóc to, trách oán mãi thân mình,
Vừa hối hận đã theo Juan. Ông quyết
Rằng sau này sẽ nhất định tái sinh.
Nghĩa là nếu phen này ông thoát chết,
Thì suốt đời lo nấu sử sôi kinh,
Chứ không chịu như Panxa dại dột
Đi theo Juan như theo Đôn Kisốt.

38
Chợt hy vọng lại lóe lên sau đấy:
Đêm vừa tan, gió đỡ mạnh, mặc dầu
Các lỗ thủng trong hai khoang vẫn chảy,
Mấy anh chàng thủy thủ vẫn thay nhau
Bơm thoát nước. Còn phần đông lúc ấy,
Gồm những người toàn già cả, ốm đau,
Lên sưởi nắng trên boong, hay tìm cách
Vá víu lại những tấm buồm bị rách.

39
Những miếng giẻ, những mẩu buồm sót lại
Đã được đem bịt kín hết lỗ rò.
Nước đỡ chảy, nhưng con tàu vẫn phải
(Bởi không buồm) chao giữa sóng dâng to.
Tốt hơn hết là không nên sợ hãi,
Phải đến cùng chống đỡ, chớ buồn lo.
Ai cũng chết, tất nhiên, nhưng thiết nghĩ,
Chết thế này e kém phần thi vị.

40
Sóng và gió cứ thi nhau mặc sức
Tung họ lên, dìm họ xuống suốt ngày.
Cánh thủy thủ cũng không cam bất lực
Vẫn chống chèo không một phút ngừng tay,
(Kéo dài thêm cái cảnh này cùng cực,
Dù ít giờ), chờ biển lặng, chờ may.
Tàu của họ vẫn còn bơi, hẳn vậy,
Tuy không nhanh hơn vịt bầu là mấy.

41
Gió có vẻ ngày một im hơn trước,
Nhưng tiếc thay, ai cũng thấy con tàu
Tơi tả quá, nghĩ khó lòng giữ được
Để không chìm, chưa nói chuyện đi đâu.
Thêm vào đó, cả thức ăn, cả nước
Đang cạn dần. Và vô ích hồi lâu
Các ống nhòm tìm tàu xa, tìm đất -
Chỉ thấy biển và hoàng hôn đang tắt.

42
Một lúc sau gió trở chiều, lại thổi,
Bão gầm lên rất giận dữ, khác thường.
Nước lại té, ập vào khoang như xối,
Mà bơm thì lại hỏng - lắm tai ương!
Ai cũng biết: đã đến giờ sám hối.
Chỉ còn chờ sóng biển rủ lòng thương,
Mà lòng thương biển xanh, ai chẳng rõ,
Là lòng thương hoàn toàn không thể có.

43
Trong tuyệt vọng, một ông già thợ mộc
Khóc hu hu, nước mắt chảy hai dòng,
Gặp thuyền trưởng chỉ nói rằng ông khóc
Không phải vì ông lo sợ - không, không!
Đại dương này ông đã đi ngang dọc,
Đã gặp nhiều bão biển lớn, mưa dông.
Ông thú thật, bây giờ ông sùi sụt
Chỉ vì thương vợ con mình côi cút.

44
Chiếc tàu thủy bắt đầu chìm. Tất cả
Khách trên boong than khóc, lạy Chúa mình.
Một số người mong thoát thân, vội vã
Hứa sau này lễ trăm ngọn nến xinh.
Một số khác khôn ngoan hơn, nên đã
Kiếm xuồng bè cho xuống nước thật nhanh.
Một hành khách xin Pedrillo rửa tội,
Ông kia quát: “Chỉ làm ta thêm rối!”

45
Không ít người đem áo quần đẹp nhất
Như sắp đi lễ hội lớn, mặc vào.
Một số khác thì chửi Trời, oán Phật,
Tay ôm đầu, trách số phận lao đao.
Còn những ai xuống được thuyền, hà tất
Đã hết buồn, nhưng cứ nghĩ: Dù sao
Chiếc xuồng nhỏ vững vàng khi gặp bão,
Vẫn tốt hơn chiếc tàu kia rệu rạo.

46
Gay go nhất với mọi người, có lẽ,
Là làm sao cướp giật nổi lúc này
Một ít nước và thức ăn đủ để
Kéo thêm dài bao đau khổ từ nay.
(Con người ta háu ăn, ai cũng thế,
Sắp chết rồi còn thấy đói). Giờ đây
Những người xuống ca-nô, may cướp được
Hòm bích-quy và thùng bơ đầy nước.

47
Còn thuyền lớn may hơn, thừa dịp tốt
Vớ một lô vừa bánh ướt, vừa giò,
Một thùng lớn mấy ga-lông nước ngọt,
Cộng sáu bình toàn cô-nhắc, rượu nho,
Thêm một ít pa-tê-sô không sốt,
Thịt ướp dầu cũng được mấy khoanh to.
Nghĩa là nhiều, nhưng bây giờ có lẽ
Chừng ấy người - như muối đem bỏ bể.

48
Các thuyền nhỏ có nguy cơ bị đắm
Ngay từ khi cơn bão mới bắt đầu.
Mà thuyền lớn kể cũng không vững lắm,
Vì thiếu buồm, thiếu lái, trụ bao lâu?
Đám hành khách vừa khóc than, dọa dẫm,
Vừa nhảy ào xuống nó, đạp lên nhau.
Họ thừa biết, nếu không thì sẽ chết -
Các xuồng nhỏ từ rất lâu đã hết.

49
Hoàng hôn buông, một màu nâu ảm đạm.
Mặt đại dương xa tít tắp, vô bờ.
Đêm ập đến che bầu trời mây xám
Đang quay cuồng giận giữ giống trong mơ.
Còn hành khách, cả những người dũng cảm,
Cũng hãi hùng tay ôm mặt ngác ngơ:
Mười hai ngày mười hai đêm lo sợ,
Giờ sắp chết, không vui là có cớ!

50
Một vài anh bàn nhau làm bè gỗ -
Một việc điên và vô ích lúc này.
Người khác nghe, ồ lên cười nhăn nhó,
Hỏi cười gì, chính họ cũng không hay.
Nghe mà rợn, tiếng cười kia của họ
Là tiếng cười man rợ của thằng say -
Nửa như điên, nửa như người hoang dã.
Họ mà sống qua phen này mới lạ.

51
Tám giờ tối, các máy bơm, thùng rỗng
Đều được quăng xuống biển để con tàu
Đỡ nặng hơn, và mọi người hy vọng
Thêm ít giờ cùng sống sót bên nhau.
Gió khẽ thổi, tàu lắc lư theo sóng;
Sao trên trời nhấp nháy suốt đêm thâu.
Bỗng đột ngột con tàu nghiêng phía trước,
Khẽ rùng mình rồi chìm ngay xuống nước.

52
Cũng lúc ấy, những tiếng kêu kinh khủng
Bay lên cao, để từ giã cuộc đời.
Người khóc than, người giơ tay lúng túng,
Một số liều nhảy xuống nước và bơi,
Nhưng bị biển liền nuốt ngay vào bụng.
Biển rít gầm - có thể nghĩ khắp nơi
Như đang có hai đoàn quân hùng hổ
Lao vào nhau để cắn, rên, bóp cổ.

53
Tiếng kêu ấy nghe to hơn sóng vỗ,
Như âm vang tiếng đại bác ngân rền,
Rồi tất cả lại im ngay sau đó,
Chỉ bốn bề gió thổi, thảm thê rên,
Chỉ thỉnh thoảng ở nơi này, nơi nọ
Từ chiều sâu ghê rợn của đêm đen
Lại nghe tiếng những sinh linh sắp chết
Bơi đâu đó, cô đơn và mỏi mệt.

54
Mấy chiếc thuyền, như trên tôi đã nói,
Người ít hơn, nhưng chắc chắn bây giờ
Không ai nghĩ rằng phen này sống nổi
Giữa bão bùng biển động, sóng thờ ơ.
Thêm vào đó, ít thôi, nhưng khốn nỗi
Cũng quá nhiều giữa dông tố bơ vơ.
Chiếc thuyền lớn: ba mươi người có lẻ,
Chiếc ca-nô chín người hay hơn thế.

55
Số còn lại: hơn hai trăm người khác
(Những con chiên ngoan đạo) phải làm mồi
Cho biển dữ, hồn lìa xa khỏi xác.
Xác mấy tuần theo con sóng cứ trôi
Cho đến khi lễ cầu hồn (có nhạc)
Được tiến hành rất trọng thể, than ôi,
Và tốn kém - nghe đồn, ngoài cơm thịt.
Một lần lễ mất ba đồng là ít.

56
Juan nhanh nhẹn lao xuống ngay thuyền lớn
Giúp Pedrillo cùng nhảy xuống. Ông già
Mới ngày nào còn oai nghiêm, dữ tợn,
Nay hoàn toàn như cậu bé mười ba.
Còn Đôn Juan thì như đùa, như giỡn
Định một lèo cứu cả Batixta,
Hay còn gọi Tita, nhưng khốn nỗi,
Anh ta say vì bị trời bắt tội.

57
Pedro, anh hầu kia cũng vậy,
Cũng vì lý do trên mà thiệt mình.
Anh ta uống quá nhiều nên lúc ấy
Thấy cái gì cũng mờ ảo, lung linh,
Nên vừa gặp ca-nô là vội nhảy
Rồi rơi ùm xuống nước lạnh. Xung quanh
Có người đứng, nhưng không ai để ý.
Nên mạng sống Pedro đành bỏ phí.

58
Con chó nhỏ Đôn Hôxê để lại
Juan mang theo và cứu được lúc này.
Riêng điều đó đủ nói Juan nhớ mãi
Ông bố mình. Con chó sủa gắt gay:
Nó biết tàu sắp chìm nên sợ hãi
(Chó bao giờ cũng rất thính xưa nay).
Juan bế chặt, cho xuống thuyền, sau đó
Mới nhảy theo, rất nhanh và đúng chỗ.

59
Chàng không quên nhét tiền đầy túi áo
(Cả túi Pedrillo)  - trên dưới lẫn trong ngoài.
Sợ, đáng thương, đến lúc này ông lão
Chẳng biết gì, không phân biệt đúng sai.
Còn Đôn Juan vẫn cứ tin giông bão
Sẽ nguôi dần, tin sẽ sống ngày mai.
Cũng có thể nhờ lòng tin cố hữu,
Mà con chó và ông kia được cứu.

60
Đêm trời tối, gió điên cuồng thổi giật.
Sóng dâng cao từ hai phía, con thuyền
Rơi xuống đáy, làm cánh buồm rách nát,
Hết căng phồng, giờ lặng lẽ đứng yên.
Nước biển té, tràn lên mui như tát,
Sóng hết dìm lại bất chợt tung lên
Để đầy đọa những con người mệt mỏi,
Vừ rét, vừa lo, vừa đau. vừa đói.

61
Chiếc ca-nô và chín người trên nó
Chẳng bao lâu bị sóng biển nhấn chìm.
Chiếc thuyền lớn thì vật vờ khốn khổ.
Lấy chăn dày - các thủy thủ dùng kim
Khâu thành buồm, rồi treo lên trước gió,
Làm chiếc thuyền không một phút nằm im.
Người ta khóc, thương những người đã chết,
Thương cho cả bích-quy và bít-tết.

62
Mặt trời mọc, đỏ vàng như viên gạch,
Báo cơn dông sắp sửa đến, rất gần.
Đành chịu chết, ôi chỉ còn một cách
Là bằng lòng cho con tạo đưa chân.
Ai cũng đói, áo quần ai cũng rách,
Rét run người, nước biển ướt toàn thân,
Nhưng rất may là mỗi người được phát
Một cốc rum và bánh mì một lát.

63
Ba mươi người chen chân nhau chật chội
Trong chiếc khoang bé nhỏ của con thuyền.
Người thì đứng, kẻ chắp tay quỳ gối,
Kẻ mơ màng trong ý nghĩ triền miên.
Tất cả yếu, gầy, đau và mệt mỏi,
Sốt hoành hành, nóng lạnh cứ thay phiên.
Bầu trời thấp giữa đại dương dông tố
Là tấm áo đang che lên người họ.

64
Người ta nói, chính lòng ham muốn sống
Có thể tăng tuổi thọ mỗi con người.
Khi đau yếu, với bệnh tình muốn chống,
Ta bắt mình phải phấn chấn, vui tươi,
Để sợi chỉ, nhờ ước mơ, hy vọng,
Không giữa chừng bị đứt phựt làm đôi,
Ai hay buồn thì đời mình chắc hẳn
Vốn đã ngắn lại càng làm thêm ngắn.

66
Gặp tai nạn giữa biển khơi cũng vậy,
Nhờ lòng tin vào cuộc sống, vào mình,
Mà thủy thủ trong khó khăn nhường ấy
Vẫn vững vàng, không khuất phục, hy sinh,
Họ cưỡi sóng, luôn nay đây mai đấy,
Luôn yêu đời, mọi nguy hiểm coi khinh.
Cả chiếc thuyền Argô xưa Hy Lạp
Nhờ niềm tin mà vượt qua bão táp.

67
Về bản chất, người là con ăn thịt,
Có thiếu chăng, cũng một bữa một ngày.
(Như cá mập, như hùm) mà không ít.
Nên mất phần là sẽ thấy rất gay.
Tuy kể ra, nhỡ hôm nào thiếu thịt,
Có thể xài xà-lách hoặc trái cây.
Nhưng cánh ta, nói chung, dân lao động,
Cần thịt lợn, thịt cừu non để sống.

68
Ba ngày sau, biển hoàn toàn im lặng,
Trời trong xanh, không một ngọn gió nào.
Mọi người mệt, chỉ nằm yên sưởi nắng
Trên con thuyền theo sóng, khẽ chao chao.
Lúc tỉnh dậy, cổ cháy khô, miệng đắng,
Họ nhìn thùng lương thực, thấy nôn nao,
Rồi quyết định thả sức ăn tùy ý.
Mai ăn gì, họ hoàn toàn không nghĩ.

69
Và kết quả, tất nhiên, ai cũng biết,
Một loáng sau hết sạch, chẳng còn gì.
Cả thịt, bánh và rượu nho đều hết.
Mọi người chờ gió nổi, đẩy thuyền đi
(Chứ dùng sức mà chèo thì quá mệt,
Các mái chèo cũng trục trặc đôi khi).
Thật không dễ, biển yên nhưng lặng gió.
Lương thực hết, cái gì đang đợi họ?

70
Ngày thứ tư, trời vẫn yên như thế.
Biển bao la như ngực trẻ phập phồng
Trong giấc ngủ, thở đều đều rất khẽ,
Biển và trời cùng sâu thẳm, xanh trong.
Bị đói khát luôn điên cuồng dày xé,
Phải làm gì? Chiều hôm ấy, mất công
Juan khẩn khoản xin tha cho con chó -
Người ta giết, mỗi người hai miếng nhỏ.

71
Còn bộ da, sáng hôm sau tất cả
Chia nhau ăn, nhưng Juan vẫn lắc đầu,
Vì chàng nghĩ: Con chó kia quý giá
Là những gì bố để lại từ lâu.
Chàng cố giữ, nhưng cuối cùng đói quá,
Mới tạm cầm, vâng, chỉ một chân sau.
Chàng hào hiệp đem chia thầy một nửa.
Ông kia ăn, nhìn Juan như muốn nữa.

72
Ngày thứ bảy - vẫn không hề có gió.
Mặt trời lên, thiêu đốt những thân gầy
Như xác chết đang nằm trên mặt gỗ.
Biển hiền hòa mà ác thế. Từ nay
Nước ngọt hết và bánh ăn không có.
Cái chết chờ. Giờ phải tính sao đây?
Một ý nghĩ âm thầm mà dữ dội:
Phải ăn thịt nhau thôi! Ai dám nói?

73
Rồi cuối cùng, bỗng một anh nói khẽ
Ý nghĩ kia vào tai bạn của mình,
Anh bạn ấy với người bên. Cứ thế
Tiếng thì thầm đáng sợ cứ truyền nhanh.
Không ai biết ai đầu tiên có thể
Nói thành lời điều đó. Bỗng đồng thanh
Tất cả thét: Rút thăm! Không thể khác!
Chọn người chết cho chúng ta xé xác!

74
Các đồ vật làm bằng da trước đấy
Họ tranh nhau chén sạch tự bao giờ,
Nay bới lục, cố tìm nhưng chẳng thấy
Dù một vài mẩu bánh hoặc hơi bơ.
Thậm chí lúc làm thăm, không có giấy
Họ buộc lòng - tôi xin lỗi Nàng thơ -
Phải dùng sức bắt Juan, thưa các vị,
Đưa cho họ bức thư chàng yêu quý.

75
Thăm làm xong, kia, mọi người lặng lẽ
Đứng nhìn nhau, không ai nói câu nào.
Cả cái đói cũng nằm im như thể
Biết lúc này đang quan trọng là bao.
Ăn thịt nhau - vâng không ai muốn thế,
Nhưng cảnh tình bắt buộc, biết làm sao?
Và kết quả, thật không ai lường hết:
Pedrillo bắt được thăm phải chết.

76
Ông tiến sĩ chỉ yêu cầu được cắt
Động mạch tay để máu chảy, dần dần
Ông sẽ chết - chết cách này đẹp nhất,
Không đau buồn, không gợn chút băn khoăn.
Quả giáo dục không uổng công, đúng thật.
Như một người ngoan đạo được ban ân,
Ông thành kính ôm hôn cây thập ác,
Rồi chìa tay, mắt nhìn sang hướng khác.

77
Để đền công, người cắt tay ông lão
Được ưu tiên cho chọn trước hơn người
Một phần ngon, nhưng anh ta chỉ bảo
Thích một mình uống máu lúc đang tươi.
Còn tất cả Pedrillo (trừ quần áo
Và ruột già cho cá mập đang bơi),
Đám người đói tranh nhau ăn, thật khiếp.
Nghĩ mà thương ông giáo già tội nghiệp.

78
Đám người đói tranh nhau ăn, đúng vậy,
Trừ đôi anh còn hơi ngại phần nào,
Trong số họ có Đôn Juan, trước đấy
Đã chối từ ăn thịt chó. Dù sao
Thế cũng tốt. Và chỉ riêng điều ấy
Đủ dễ dàng cắt nghĩa được vì sao
Juan không nỡ, cả khi đang bụng đói,
Ăn thịt thầy. Thật đáng khen, thật giỏi.

79
Thế là may cho anh ta - Tối đó
Cái việc kia cho kết quả rõ ràng:
Ai tham ăn, giờ như điên, khốn khổ,
Khóc, kêu gào dưới nắng gắt chang chang.
Rồi nóng, khát, gầm gừ như lũ chó,
Ngứa, vật vờ trên boong gỗ lang thang.
Họ rứt tóc, xé quần, cào, la hét,
Và cứ thế trong hôn mê họ chết.

80
Sau lần ấy thuyền nhẹ hơn: nhiều vị,
Đã đi theo thần chết tận nơi nào.
Chỉ sống sót một vài anh mất trí,
(So với người được chết - thiệt thòi sao).
Còn những anh chưa điên thì đã nghĩ
Ai là người nên ăn tiếp, ôi chao,
Như thể họ bài học kia không biết,
Không nhớ việc bao nhiêu người đã chết.

81
Béo hơn cả là một ông thuyền phó.
Xung quanh ai cũng nghĩ: chén anh này!
Ông ta béo, thịt ngon, nhưng rõ khổ,
Hay trở trời đau ốm vặt gần đây.
Và sở dĩ ông ta chưa bị họ
Biến thành mồi cho họ chén: rất may,
Ở Cađiz các bà cho một cái
Mà đàn ông thoáng nhìn ai cũng ngại.

82
Pedrillo mọi người ăn chưa hết.
Một số anh trông thấy cảnh vừa rồi
Cũng đâm hoảng; một số anh sợ chết
Nhưng chén đều xác ông lão không thôi.
Chỉ Đôn Juan của chúng ta hào hiệp
Nhá vải buồm thay mớ thịt đang ôi.
Trừ những lúc bắt được vài chim lạc,
Thì tất cả mới tạm ngừng ăn xác!

83
Ai hoảng sợ khi cảnh trên phải thấy,
Thì Ugolino xin hãy nhớ: ông già
Kể xong chuyện thương tâm, liền ôm gáy
Kẻ thù mình mà ngoạm, cắn, kêu la.
Nên thủy thủ ăn thịt nhau như vậy
Suy cho cùng không khó hiểu, vì ta
Biết rằng họ đang rơi vào địa ngục,
Hơn địa ngục Đantê trong “Thần Khúc”.

84
Đêm hôm ấy trời đổ mưa, may quá.
Đứng trên mui, như đất nẻ lâu ngày
Vì hạn hán, họ ngửa đầu, miệng há
Đón những dòng nước ngọt phất phơ bay.
Ta cũng thế, nếu rơi vào Trung Á,
Khát vài lần là sẽ biết nhau ngay.
Tôi dám chắc: bấy giờ ta hiểu được
Rằng chân lý chỉ có trong cốc nước.

85
Mưa khá to, mọi người tìm đủ cách
Uống thỏa thuê, nhưng không đỡ tí nào.
Cho đến khi chợt nhớ ra: chăn rách
Và áo quần được mang tới. May sao
Chúng đẫm nước, họ thi nhau vắt sạch
Vào miệng mình - thật đơn giản biết bao.
Đây chắc chắn lần đầu tiên họ biết
Rằng nước mưa, trời đất ơi, ngon tuyệt.

86
Lưỡi họ rộp và thâm sì, rát bỏng,
Máu trên môi theo kẽ nứt, ứa đầy.
Họ uống mãi vẫn thấy khô cuống họng,
Như anh giàu dưới địa ngục giơ tay -
Vì quá khát, vì quá đau, vì nóng -
Xin anh nghèo từng giọt nước. Ngày nay
Nếu điều trên Thánh Kinh không nói dối,
Thì khối anh sẽ cam tâm nghèo đói.

87
Có ông bố và hai con bị nạn.
Một người con trông khỏe mạnh, yêu đời,
Gặp khó khăn cậu không buồn, không nản,
Nhưng cuối cùng, bất chợt bỗng hắt hơi
Và tắt thở. Ông bố già nhíu trán,
Nhìn con mình vứt cho cá đang bơi
Rồi lẩm bẩm: “Thôi, ý trời đã vậy”,
Mắt ráo khô, nhìn thẫn thờ đâu đấy.

88
Cậu thứ hai thì yếu hơn, nhỏ bé,
Da xanh xao, thích một chỗ nằm dài,
Nhưng trái tim và tâm hồn vẫn khỏe,
Chẳng dễ dàng chịu chết, sống rất dai.
Cậu ít nói, chỉ đôi khi lặng lẽ
Nhìn bố già đang lo nghĩ ngày mai
Con sẽ chết, phải một mình đau khổ.
Cậu mỉm cười, cốt động viên ông bố.

89
Ông bố cậu vẫn không nguôi  thất vọng,
Ngồi bên con, một phút chẳng dám rời
Để chăm sóc, mong cho con được sống.
Khi bất ngờ có những giọt mưa rơi
Thì đứa bé đã nằm im lại bỗng
Mở mắt nhìn như mới được hà hơi,
Ông bố vội hai tay cầm nắm giẻ,
Định vắt nước cho con, nhưng quá trễ.

90
Thằng bé chết, và thẫn thờ người bố
Ôm trên tay cái xác nhỏ không hồn
Mà lắc lắc, ru ru như thể nó
Sẽ bất ngờ sống lại. Đến khi con
Bị vứt xuống đại dương đang phẫn nộ
Nay thành mồ và vĩnh viễn vùi chôn,
Thì ông ngã để rồi không thể dậy,
Chỉ chốc chốc tay và chân run rẩy.

91
Chợt từ đâu, trên trời cao xuất hiện,
Xuyên qua mây là một chiếc cầu vồng,
Làm tất cả bỗng sáng bừng trên biển,
Như mặt trời xua gió rét mùa đông,
Như ngọn cờ bay cao trên trận chiến
Với bảy màu, rực rỡ cả tầng không.
Chiếc cổng lớn nhà trời to, đẹp thật.
Kia lung linh, rồi bất ngờ biến mất.

92
Là con đẻ của mặt trời, hơi nước,
Chiếc cầu kia luôn đổi sắc thay màu.
Như ảo thuật, sau không hề giống trước,
Đỏ rồi vàng, một chốc lại thành nâu.
Nó lấp lánh như trăng soi mặt nước,
Nửa vòng tròn bên tháp suốt canh thâu.
(Những vết xanh sau khi ta đánh bốc,
Trông cũng giống cầu vồng, thưa bạn đọc).

93
Người bị nạn thấy cầu vồng vội nghĩ
Đây điềm vui báo trước sự tốt lành.
Người Hy Lạp ngày xưa và người Ý
Đã nhiều lần tin như thế. Còn anh
Đang mệt mỏi, không cái ăn, thối chí,
Chỉ thấy trời và biển nước xung quanh,
Chắc cầu vồng sẽ làm anh hy vọng,
Và tin nó đưa anh về cuộc sống.

94
Cũng lúc ấy, một con chim nho nhỏ,
Giống bồ câu, chắc có lẽ lạc bầy,
Lông cánh trắng, nhìn chiếc thuyền nghiêng ngó
Như đang tìm chỗ trú, nghỉ vài giây.
Nó lượn mãi quanh chiếc thuyền, muốn đỗ,
Thế mà rồi không chịu đậu, cứ bay
Cho đến tối, rồi biến đi đột ngột.
Mọi người tin âu cũng là điềm tốt.

95
Tôi thì nghĩ, chắc không sai, lúc ấy
Nó rất khôn khi không đậu xuống thuyền:
Những con thú hai chân kia nó thấy
Chẳng bao giờ cam chịu để nó yên.
Vâng, cả chim của Nô-ê cũng vậy,
Nếu lúc này đỗ xuống, những người điên
Vì đói, khát, sẽ ăn ngay một thể
Cùng thịt chim và cả cành nguyệt quế.

96
Đêm lại đến, trời bắt đầu có gió.
Gió vừa thôi, sao vẫn sáng trên đầu.
Chiếc thuyền dạt về một nơi nào đó,
Nhưng mọi người không thể đoán về đâu.
Một số khoe là thực tình chính họ
Thấy đất liền. Một số bảo: Còn lâu.
Số còn lại thề họ nghe đại bác
Đang bắn nhau đâu đây, không thể khác.

97
Trời rạng sáng, không hiểu sao gió tắt.
Chợt có ai đứng trước mũi, đang nhìn,
Bỗng kêu to: “Kia rồi, kia, đất! Đất!” -
Phía chân trời một vệt thẫm mờ in.
Những người khác thì dướn chân, dụi mắt,
Dẫu rất mừng, lòng  thực sự chưa tin.
Nhưng bờ biển đang hiện dần trước họ.
Núi, cây xanh trông mỗi ngày một rõ.

98
Rồi lập tức, người khóc to vô cớ,
Người ngạc nhiên đưa đôi mắt dại đờ
Ngắm xung quanh như còn chưa hết sợ,
Kẻ nhìn trời lì lợm, vẻ thờ ơ;
Người, có lẽ lần đầu tiên bỗng nhớ
Lạy Chúa Trời, không biết tỉnh hay mơ.
Chỉ ba anh vẫn ngủ say mê mệt,
Người ta gọi, nhưng hóa ra đã chết.

99
Ngày trước đó, họ tình cờ bắt được
Chú rùa to béo và đẹp, chú này
Đang khoan khoái ngủ yên trên mặt nước,
Nên chiếc thuyền ghé lại chẳng hề hay.
Họ được chén một bữa no. Khác trước,
Giờ tinh thần, hy vọng lại lên ngay.
Họ tin chắc: một đặc ân nhường ấy
Không ngẫu nhiên, mà do trời muốn vậy.

100
Một lúc sau bờ hiện lên rất rõ,
Núi và khe cùng cây mọc lút đầu.
Dòng hải lưu cũng chảy về hướng đó.
Mọi người nhìn và tranh cãi hồi lâu.
Họ bị lạc - đã bao lần đổi gió,
Biển mịt mùng, ai biết đấy là đâu.
Anh thì đoán là Etna, Hy Lạp,
Anh tự hỏi: Hay đây là nước Pháp?

101
Trong lúc ấy dòng hải lưu cứ chảy,
Đưa gần thêm cái đích họ mong chờ.
Như hồn ma Harôn, không động đậy,
Họ - bốn người còn sống sót, bơ vơ.
Cả đến xác ba bạn mình chết đấy,
Họ cũng đành, dẫu đói, phải làm ngơ.
Sát bên thuyền là hai con cá mập
Đoán có mồi, đang bơi theo rất gấp.

102
Nóng rồi lạnh, rồi buồn đau, khát đói
Đã làm xong, làm rất tốt, việc mình -
Thật thảm hại, họ yếu gầy, mệt mỏi.
Mẹ họ giờ nếu gặp cũng thất kinh
Không nhận ra. Vì khó khăn trăm nỗi,
Họ chết dần, con số giảm rất nhanh.
Nhưng có lẽ Pedrillo, nói thật,
Đã làm họ phải lìa đời nhiều nhất.

103
Bờ mỗi lúc một gần hơn: trong gió
Như đã nghe hương cây, đất ngọt ngào.
Tuy còn xa, mọi người hình dung rõ
Cảnh um tùm tán lá khẽ xôn xao.
Lên vách đá sóng ì ầm đang vỗ,
Biển và trời xanh biếc, đẹp làm sao.
Ai cũng nghĩ: Thật khó tin, không lẽ
Mình thoát chết nhanh, bất ngờ như thế?

104
Sắp tới nơi, họ thấy bờ yên lặng,
Đá nhấp nhô, không một dấu chân nào.
Sóng giận dữ, luôn xô nhau bạc trắng,
Nhưng mọi người không sợ - có làm sao!
Lòng khao khát vào đất liền đã thắng.
Và con thuyền theo gió cứ đà lao.
Cứ đà lao, dến khi va phải đá,
Thuyền lật sấp, mọi người chìm tất cả.

105
Nhưng Đôn Juan, rất may, từ thuở bé
Sống gần sông nên bơi lội khá tài.
Sau lớn lên đã nổi danh vì thế,
Trở thành người bơi có một không hai.
Nếu cần thiết, anh ta còn có thể
Vượt vịnh Helespont, không thua ai.
Vượt vịnh ấy, xưa nay không bị chết,
Chỉ có tôi, Linde và Ekenhet.

106
Nên tuy đói và tay chân mệt rã,
Juan vẫn bơi, hy vọng với cách này,
Vượt sóng dữ, cố bò lên bãi đá
Trước mặt mình, xa chỉ một tầm tay.
Như đã nói, có bốn người tất cả,
Nhưng hai người rơi xuống nước chìm ngay
Vì không hề biết bơi, còn anh nữa
Cá mập đớp, bị đứt thành hai nửa.

107
Còn nhân vật chúng ta, ai biết trước,
Cũng chìm thôi, nếu không gặp mái chèo
Rất ngẫu nhiên trôi ngang may vớ được -
Ơn chúa trời gửi giúp lúc gian neo.
Đang sắp xỉu, Juan buông mình trên nước,
Mặc sóng dồn, gió thổi cuốn đi theo.
Rồi cứ thế Juan trôi, bơi mệt mỏi,
Và bị sóng hất lên bờ, hấp hối.

108
Mười ngón tay cắm rất sâu xuống cát,
Juan nằm im như tắt thở, gục đầu.
Biển giận dữ, sóng chồm lên ào ạt,
Muốn kéo chàng trở lại để vùi sâu.
Chàng nằm đấy, trước cửa hang râm mát,
Sống để còn thoi thóp biết mình đau,
Và sắp chết sau bao nhiêu gian khổ.
Giờ mà chết? Thật thế ư điều đó?

109
Chàng gượng sức, cố từ từ đứng dậy,
Nhưng than ôi lại gục xuống. Lúc này
Chàng đưa mắt như cố tìm ai đấy
Trong những người chung số phận lâu nay,
Nhưng thật tiếc, xung quanh Juan chỉ thấy
Xác một người vừa chết đói gần đây
Giữa đất khách, nơi xa xôi, vắng vẻ,
Anh ta kiếm chỗ chôn mình như thế.

110
Nhìn cảnh ấy, trong đầu Juan tất cả
Bỗng mờ đen, chàng liên tưởng đến mình,
Và bãi cát và bờ khe, núi đá
Bỗng quay cuồng, trôi giạt bốn xung quanh.
Chàng lại ngất, hai cánh tay mệt lả
Buông mái chèo còn đẫm nước long lanh.
Như bông huệ héo tàn, trên bãi cát
Juan nằm im, sóng bên chân dào dạt.

111
Không ai biết trong bao lâu chàng ngất,
Đã nằm yên như thế từ bao giờ;
Với Đôn Juan: cả thời gian, trời đất
Đều chập chờn nghiêng ngả giống trong mơ.
Juan quên hết, cho đến khi chật vật,
Sự sống dần trở lại các bắp cơ,
Và máu chảy đều hơn, tuy mỏi mệt,
Nhưng từng bước đang thắng dần cái chết.

112
Juan mở mắt, nhắm ngay, rồi lại mở.
Chàng nhìn quanh, cứ tưởng ở trên tàu
Đang lắc lư giữa đại dương đáng sợ,
Nhưng cuối cùng chàng hiểu, một giây sau
Chàng lại trách là chúa trời sao nỡ
Bắt kéo dài cuộc sống quá buồn đau...
Bỗng bất chợt, như trong mơ, chàng thấy
Một khuôn mặt, tuổi mười lăm, mười bảy.

113
Khuôn mặt ấy cúi gần, nhìn đã rõ,
Như sưởi Juan bằng hơi ấm của mình,
Đôi bàn tay dịu dàng như ngọn gió
Xoa trán chàng, đôi má, cặp mắt xinh.
Còn nhân vật của chúng ta lúc đó
Đáp thế này, tôi nghĩ cũng thông minh:
Chàng thấy đỡ và bắt đầu cử động,
Rồi thở dài - thế là Juan lại sống!

114
Áo của mình, cô kia đem đắp khẽ
Lên người Juan, lúc ấy nửa lõa lồ,
Còn đầu Juan, hai tay nàng nâng nhẹ,
Ôm vào lòng, vừa âu yếm, vừa lo.
Tóc của Juan ướt và dài như thế,
Cũng được nàng giũ sạch cát, vắt khô.
Nàng lặng lẽ lắng nghe từng tiếng đập
Trái tim Juan và tim nàng rất gấp.

115
Liền sau đó, cùng người hầu (xin lỗi,
Tuy già hơn, nhưng nhanh, khỏe hơn nhiều),
Nàng đưa Juan vào hang sâu mờ tối,
Không bóng người, chỉ đá ướt và rêu.
Và giữa cảnh âm u kia, nàng vội
Nhóm lửa hồng, tiếng củi tí tách kêu.
Trong ánh lửa luôn lung linh - diễm lệ,
Nàng đứng đó như thiên thần giáng thế.

116
Trên vầng trán thông minh và rất trắng,
Là sợi dây xâu một chuỗi tiền vàng.
Đôi bím tóc màu nâu to và nặng
Dài đến gần chấm gót, rẽ sang ngang.
Trong giới mình, nàng cao hơn, thon thẳng,
Như có gì rất kiêu hãnh, cao sang.
Cũng đúng thôi, điều này không khó hiểu -
Cô nào xinh, hơi kiêu là tất yếu.

117
Đôi bím tóc màu nâu, vâng, quả vậy,
Nhưng mắt đen như bóng tối một màu.
Đôi hàng mi cũng rất đen, đen láy,
Che cái nhìn say đắm sắc và sâu.
Như ta biết, nhiều khi đôi mắt ấy
Nếu nhìn ta, ta sợ, lánh xa mau,
Vì ta nghĩ: trước ta là đôi rắn
Thè lưỡi đỏ, đang xông ra định cắn.

118
Đôi má nàng thì ửng hồng, tươi sắc,
Như hoàng hôn phơn phớt đỏ trời chiều.
Đôi môi đẹp ai nhìn, tôi dám chắc,
Cũng thở dài trong liên tưởng, đăm chiêu.
Nàng rất xứng để các nhà điêu khắc
Chọn làm người mẫu tượng của tình yêu.
Tượng luôn đẹp hơn người, nghe bảo thế.
Tôi thì nghĩ đó là điều không thể.

119
Để chứng minh những lời trên, xin phép
Được dẫn ra một thí dụ thế này:
Có một nàng Tô Cách Lan xinh đẹp
Được chọn làm nhiều mẫu tượng lâu nay.
Nhưng các tượng, chao ôi, trông mà khiếp -
So với nàng đều thua hẳn. Không may
Nếu thời gian bắt da nàng nhăn lại
Thì cái đẹp sẽ mất đi mãi mãi.

120
Nên người đẹp của chúng ta, tôi sợ
Khó mà ai lưu lại được cho đời.
Tuy đơn giản, quần áo nàng sặc sỡ,
Khác áo quần ta vẫn thấy khắp nơi
Ở đất nước Tây Ban Nha. Tôi nhớ
Khi ra ngoài có việc, hoặc vui chơi
Họ chọn lọai áo dài màu giản dị,
Lê trên đất, nghe sao mà huyền bí.

121
Còn quần áo của nàng, như đã nói,
Màu hơi chua, nhưng xinh đẹp khác thường -
Từ mái tóc để xòa như chải vội,
Cổ tay ngà đeo chuỗi ngọc dễ thương,
Đến vầng trán với dãy tiền vàng chói,
Sợi dây chuyền bằng đá quý, kim cương -
Đều đẹp hết. Duy một điều, thú thật,
Là chân nàng đi giầy, nhưng không tất.

122
Quần và áo cô hầu, tuy không khác,
Vải xấu hơn, cũng sặc sỡ nhiều màu.
Cô ta chẳng có vàng nhưng có bạc
Trên trán mình, và bạc đó nghe đâu,
Là cái vốn hồi môn. Khăn che mặt
Cũng không bằng, tuy na ná như nhau.
Mắt cũng đen, cũng xinh, nhưng thiết nghĩ,
Có hơi lác và bé hơn một tý.

123
Thế là Juan được hai cô gái ấy
Đem vào hang đang chăm sóc lúc này.
(Thì phụ nữ bao giờ mà chả vậy -
Coi giúp người là hạnh phúc, là may).
Xúp của họ có cái tên gì đấy,
Mà thực tình trong thơ phú xưa nay,
Từ cái thời của Homer sôi nổi,
Ngon thì ngon, nhưng chưa ai thấy nói.

124
Họ là ai? Bây giờ xin nói rõ,
Vì tính tôi là chúa ghét mập mờ.
Họ không phải thần hay tiên này nọ,
Mà hai người con gái rất ngây thơ.
Người thứ nhất là cô hầu, điều đó
Ta dễ dàng đoán ngay được, còn cô
Trẻ, đẹp hơn, con một người chân thật,
Sống trên biển, chuyên làm nghề đánh bắt.

125
Vâng, đánh bắt - một dân chài từ bé,
Ông ta nay vẫn tiếp tục hành nghề.
Bắt cả cá, cả cái gì hơn thế,
Và nghe đồn đã phát đạt rất ghê,
Bằng cách cướp và bán mua nô lệ.
Ông bị đời từng lên án, trách chê,
Nhưng cứ giàu, ngày càng thêm thế lực,
Có bạc triệu, lại hành nghề thả sức.

126
Như tông đồ của Pêtê, ông bắt
Tất cả ai vô phúc ghé qua nhà.
Ông chăng lưới giữa thanh thiên bạch nhật,
Bắt những tàu ngờ nghệch trót đi qua.
Các hàng hóa, tất nhiên, ông lấy tất.
Còn con người - các thủy thủ tài ba
Hay hành khách - ông biến thành nô lệ,
Đến nước Thổ bán giá cao khá dễ.

127
Vốn gốc gác là một người Hy Lạp,
Ông ta xây trên đảo một lâu đài,
(Hòn đảo nhỏ thuộc khu Cycláp)
Sống đàng hoang, tôi nghĩ chẳng thua ai.
Còn về việc ông ta nay phạm pháp,
Việc bắt người - chưa hẳn đúng hay sai.
Tôi chỉ biết lâu đài ông tuyệt diệu,
Đủ tranh tượng, bạc vàng - không gì thiếu.

128
Ông ta có chỉ một cô con gái
Là Haiđê, xinh đẹp đến mê hồn,
Đẹp hơn cả gia tài cha để lại,
Hơn số tiền rất lớn của hồi môn.
Như chiếc cây luôn xanh tươi, mềm mại,
Trong dư thừa, cô cứ thế lớn khôn.
Nay đến tuổi, rất nhiều anh dạm hỏi,
Nhưng Haiđê đã thẳng tay từ chối.

129
Một sáng nọ, nàng Haiđê đi dạo
Thấy Đôn Juan đang hấp hối một mình
Trên bãi cát, hầu như không quần áo,
Nên thoạt nhìn, nàng hoảng hốt, thất kinh,
Nhưng vốn dĩ thương người và ngoan đạo,
Thấy một chàng da rất trắng, lại xinh
Bị sóng đánh nằm mê man, đói rét -
Nàng không nỡ để anh ta phải chết.

130
Nhưng đưa thẳng anh ta về nhà bố
Haiđê cho hơi nguy hiểm phần nào,
Vì làm thế là đưa Juan xuống mộ,
Chẳng khác gì đem cá đặt đầu dao.
Bố của nàng thông minh, ai cũng rõ,
Biết làm gì và xử sự ra sao:
Ông nhất định nuôi cho Juan béo khỏe,
Rồi đem bán ở chợ trời nô lệ.

131
Thế là nàng theo cô kia gợi ý,
(Chủ thường nghe ý kiến những người hầu)
Đưa chàng trai vào trong hang tạm nghỉ,
Rồi dần dần sẽ tính kế lo sau.
Nàng rất thương Đôn Juan, tôi thiết nghĩ
Cái điều này không khó hiểu lắm đâu.
Lòng thương người, như thánh Paul đã dạy,
Sẽ mở cửa thiên đường cho ta thấy.

132
Họ nhóm lửa mong cho Juan khỏi lạnh.
Củi ở đây không hiếm, đốt tha hồ.
Khắp bãi biển bao năm nay sóng đánh
Dạt lên bờ rất nhiều gỗ nhỏ to -
Tàu gặp đá, vỡ tan thành muôn mảnh
Để bây giờ trên cát bẩn phơi khô.
Nhờ ơn Chúa - ván, chèo, dây, gỗ mục
Đủ đốt lửa hai mươi nơi một lúc.

133
Để làm giường cho Đôn Juan lúc ấy,
Họ trải chăn và áo ấm chàng nằm.
Họ chỉ sợ anh chàng đau, tỉnh dậy.
Và cuối cùng, như thể chẳng yên tâm,
Họ còn đắp lên chàng hai chiếc váy
Sau khi thề nhất định sẽ đến thăm
Mờ sáng mai, không quên mang một ít
Trứng, cà phê, bích quy và cả thịt.

134
Thế là Juan phải một mình tối đó
Ở trong hang luôn vắng vẻ im lìm,
Ngủ như chết, ngủ say như khúc gỗ,
Như xác người, bên đống lửa nằm im.
Chàng không nhớ chuyện chìm tàu gian khổ.
Cả nỗi buồn luôn nhức nhối trong tim
(Cái làm ta nhiều đêm không chợp mắt
Nằm trăn trở) Juan bây giờ quên tất.

135
Trước khi đi, Haiđê còn sửa gối
Đắp cho Juan rất âu yếm dịu dàng,
Vừa bước ra, không hiểu sao bối rối,
Nàng ngập ngừng quay lại đứng bên hang:
Nàng nghe rõ chàng trai kia đang gọi
Đúng tên ngàng - ôi, cất bước sao đang?
Haiđê quên một điều, là lúc ấy
Juan không thể biết tên nàng như vậy.

136
Với dáng điệu rất suy tư, căng thẳng,
Từ biệt Juan, nàng bịn rịn ra về.
Dặn Dôiê (tên cô hầu) im lặng.
Cô gái này rất hiểu ý Haiđê.
Trên thực tế, cô ta, xin nói thẳng,
Tuy hơn nàng hai tuổi, chẳng gì ghê,
Nhưng chừng ấy, theo tôi, khi biết nghĩ
Cũng đủ hiểu khá nhiều điều tế nhị.

137
Trời rạng sáng, Juan vẫn chưa tỉnh dậy,
Vẫn say sưa trong giấc ngủ ngon lành.
Cả tiếng suối róc rách kêu gần đấy,
Cả mặt trời, cả sóng vỗ xung quanh -
Chàng không biết, vẫn ngủ say, vẫn ngáy
Đúng như người vừa mấy tháng lênh đênh
Trên biển cả. Ông nội tôi điều đó
Viết trong cuốn Naratives rất rõ.

138
Nàng Haiđê thì không sao ngủ được,
Thức suốt đêm, mơ với mộng đủ điều.
Nàng nằm mơ thấy tàu chìm xuống nước,
Xác những chàng trai trẻ đẹp, đáng yêu
Nằm trên cát. Nàng tung chăn dậy trước,
Gọi cô hầu và nô lệ dậy theo.
Những người này tất nhiên đang muốn ngủ,
Nên lúng búng trách tính tình cô chủ.

139
Haiđê nói hôm nay nàng muốn dậy
Ngắm bình minh nhuốm đỏ nửa chân trời,
Ngắm Phebus uy nghiêm và lộng lẫy,
Ngắm khu rừng đang ướt đẫm sương rơi.
Còn bóng tối của màn đêm lúc ấy
Bị vầng dương xé rách toạc khắp nơi,
Như khăn tang của một bà vợ góa
Bị xé bỏ khi bà ta tái giá.

140
Tôi cũng thích ngắm bình minh rực đỏ
Nên nhiều hôm tôi thức đến rạng ngày
Tuy bác sĩ luôn nhắc tôi điều đó
Là một điều rất tối kỵ xưa nay.
Tôi thành thật khuyên những ai muốn có
Vừa cả tiền, vừa sức khỏe, vận may,
Thì phải dậy khi gà chưa kịp gáy,
Trước khi chết cũng khuyên con làm vậy.

142
Haiđê chạy về phía hang vắng vẻ,
Dấu chân con in xinh xắn trên đường.
Những tia nắng đầu tiên hôn nhè nhẹ
Lên môi nàng mát dịu bởi hơi sương.
Mới nhìn nàng, rất xinh tươi, diễm lệ,
Ta dễ nhầm là Phêmít dễ thương.
Cái đáng quý thực ra còn ở chỗ:
Khác các thần, nàng không tan trong gió.

143
Nàng rón rén đi vào hang và thấy
Juan của ta - các vị biết, lúc này
Như đứa trẻ đang nằm yên chưa dậy,
Nàng ngập ngừng lo nghĩ rất thơ ngây.
Vâng, nàng sợ, nhưng cũng liền sau đấy
Rất dịu dàng cúi xuống, khẽ đưa tay
Kê lại gối, tìm thêm chăn, nàng đắp,
Và nín thở lắng nghe tim chàng đập.

144
Như đức Chúa bên con chiên hấp hối
Cúi bên Juan, nàng âu yếm vỗ về,
Mà anh chàng chẳng hay gì, khốn nỗi,
Chỉ cựa mình, ú ớ nói trong mê.
Còn Dôiê thì một mình đang vội
Thái bánh mỳ, luộc trứng, nấu cà phê,
Vì cô biết hai người kia chắc chắn
Sẽ đòi ăn, nên nhanh tay làm sẵn.

145
Ai cũng cần được ăn, và ăn khỏe.
Còn Đôn Juan thì cái đó khỏi bàn.
Vốn lúc này đang không yêu, vì thế
Thấy phần nào trong bụng đã râm ran,
Và lạnh nữa, nên Dôiê lặng lẽ
Chuẩn bị nhiều cho cô chủ và Juan
Nào trứng, bơ, nào giăm-bông, bánh ngọt,
Chỉ thiếu trà, nhưng mà thôi, cũng tốt.

146
Khi món trứng được làm xong, béo ngậy,
Ấm cà phê đun nóng, rót ra rồi,
Cô muốn gọi Đôn Juan nhưng lúc ấy
Chủ vội vàng đặt ngón trỏ ngang môi,
Nghĩa là im. Thôi thì đành chịu vậy,
Chịu ngồi nhìn tất cả nguội mà thôi.
Đành chốc nữa lại đem hâm. Cô chủ
Còn muốn để chàng trai kia được ngủ.

147
Juan nằm im, tay và chân duỗi thẳng
Như khi ta đang hấp hối trên giường,
Trán in rõ những nếp nhăn cay đắng
Của bao ngày trên sóng dữ đại dương.
Chỉ đôi má hơi ửng hồng sắc nắng
Buổi chiều tà nhợt nhạt gió và sương.
Mái tóc đẹp xoăn và dài để xoã
Còn ẩm ướt, lẫn mùi thơm biển cả.

148
Nàng cúi xuống, chàng Đôn Juan lúc đó
Vẫn ngủ say trong hai cánh tay nàng,
Như cây liễu đứng yên khi lặng gió,
Như đêm về, biển không sóng mênh mang.
Chàng dễ thương như thiên thần bé nhỏ,
Như bông hồng sắp lụi héo… Đôn Juan,
Nói tóm lại, rất đẹp trai, thiết nghĩ,
Làn da chàng hơi hơi vàng một tí.

149
Juan chợt tỉnh, tất nhiên ngay lúc ấy
Đôi mắt Juan sẽ nhắm lại bất ngờ
Nếu khuôn mặt của Haiđê không thấy,
(Mặt các nàng Juan chẳng thể làm ngơ).
Lúc còn, bé khi cầu kinh đã vậy,
Cậu vẫn thường nhìn đây đó bâng quơ,
Không ngắm thánh có râu xồm, oai vệ,
Mà ngắm mặt Maria - Đức mẹ.

150
Juan nhỏm dậy, tay tì lên chiếc gối.
Nàng Haiđê xấu hổ cúi thấp đầu.
Hai má đỏ, nàng ngập ngừng bối rối
Nói điều gì rất khó hiểu hồi lâu.
Đôi mắt đẹp thì trong khi miệng nói
Vẫn nhìn chàng, sung sướng lẫn lo âu.
Juan thì hiểu (chính nhờ đôi mắt ấy)
Rằng cơm sáng đợi kia, xin mời dậy.

151
Vâng, quả thế. Không là người Hy Lạp,
Tất nhiên Juan không hiểu một từ nào,
Nhưng tiếng nàng du dương như tiếng nhạc,
Như trên cành chim đang hót thấp cao.
Juan vừa nghe và vừa nhìn ngơ ngác:
Những tiếng này thật giản dị, thanh tao,
Có sức mạnh bắt cười hay nhỏ lệ.
Chàng chưa nghe tiếng gì hay đến thế.

152
Juan tỉnh dậy, công bằng ra mà nói,
Chính là do chàng ngửi thấy vô tình
Mùi thức ăn của Dôiê, mùi khói,
Mùi lửa hồng đang nhảy múa lung linh.
Ngay lập tức chàng thấy mình rất đói,
Đói vô cùng, quằn quại, đói rất kinh.
Quên hết khổ, quên hết đau, hết mệt,
Juan muốn ăn, nhất là ăn bít-tết.

153
Nhưng bít-tết tiếc thay, không thể có,
Vì ở đây chưa có lệ nuôi bò.
Chỉ có cừu, hàng trăm con lớn nhỏ,
Đủ mọi người cứ thả sức ăn no.
Dân thì thưa, chỉ dăm ba lều cỏ
Mọc bên đường, men dốc đá quanh co,
Nhưng hòn đảo mà giờ tôi đang kể
Lại khá giàu, đất phì nhiêu, tuy bé.

154
Ai cũng biết người Anh, thưa các vị,
Cần thịt tươi để được chén hàng ngày,
Còn việc họ thích uống bia, tôi nghĩ,
Sợ lạc đề nên không nói ra đây.
Họ còn thích chiến tranh và vũ khí
(Một trò chơi tốn kém, dẫu mê say)
Tôi nghe nói người Crêtan cũng vậy.
Họ giống nhau ít ra nhờ khoản ấy.

157
Xin kể tiếp: Juan tì tay lên gối,
Nhìn đăm đăm vào các món ngon lành
Bày trước mặt, thèm ăn không chịu nổi.
Đã bao ngày trên sóng biển lênh đênh
Phải nhá giẻ, ăn thắt lưng, nhịn đói,
Vớ được gì cũng ngốn ngấu nhai nhanh,
Nên dễ hiểu Juan thèm ăn như hổ,
Như cá mập, chim ưng, hay cha cố.

158
Và chàng ăn, Haiđê ngồi cạnh đấy
Cứ luôn tay tiếp nọ, cái này,
Như bà mẹ thấy con vừa ốm dậy
Ép ăn nhiều cho bõ đói lâu nay.
Nhưng Dôiê thông minh hơn, thấy vậy
(Tuy chưa hề cầm quyển sách trên tay)
Biết là Juan mà cứ ăn như thế
Thì vỡ bụng là một điều rất dễ.

159
Nên cô ta liền ra tay cương quyết
Bắt Juan thôi, vì quả thực bấy giờ
Chàng mà cứ ăn thêm là sẽ chết.
Tính mạng chàng cô không thể làm ngơ.
Ai chẳng biết ăn là điều cần thiết,
Nhưng từ từ, phải chọn lúc, tùy cơ,
Chứ đến ngựa mà ăn nhiều như vậy,
Thì ăn xong cũng lăn kềnh ra đấy.

160
Đợi ăn xong, vì Juan trần như nhộng,
Hay ít ra, gần thế thật, hai nàng
Đem quần áo mặc cho Juan, trông giống
Một anh chàng Hy Lạp loại giàu sang,
Hay anh Thổ… nhưng thôi, không quan trọng.
Tiếc một điều: Tôi không thấy Juan mang
Gươm và súng như thổ dân nước đó.
Quần thì rộng thênh thang, trông rất ngộ.

161
Rồi Haiđê bắt đầu lên tiếng nói.
Juan của ta không hiểu một từ nào,
Nhưng chăm chú lắng nghe nàng sôi nổi
Nói những lời âu yếm, dịu dàng sao,
Cho đến khi nàng bất ngờ bối rối
Im giữa chừng, vì kinh ngạc xiết bao -
Ồ thì ra tiếng nàng đang diễn tả
Đối với Juan là hoàn toàn xa lạ.

162
Nàng lập tức quay sang ngôn ngữ khác,
Nói bằng tay, bằng ánh mắt, nụ cười.
Đôn Juan hiểu (tôi tin không hiểu lạc)
Cũng bắt đầu bằng những nụ cười tươi,
Bằng ánh mắt, những cái nhìn chính xác
Như của nàng, Juan đáp lại. Theo tôi
Nàng thấy, hiểu trong mắt Juan lúc đó
Những ý nghĩ mà chàng chưa thổ lộ.

163
Và cứ thế, bằng ngón tay, bằng mắt,
Bằng cách luôn bắt chước khá vụng về,
Juan học nói tiếng nàng, nhưng thú thật,
Mắt không rời khuôn mặt của Haiđê.
Như các nhà thiên văn xưa giỏi nhất,
Sách không cần, mà chỉ thích say mê
Ngắm trời sao. Đôi mắt chàng, phải nói,
Giúp chàng học rất nhanh và rất giỏi.

164
Học ngoại ngữ là rất nên, hẳn thế,
Nhất là khi gặp cô giáo nhiệt tình,
Khi cả trò, cả cô đều đang trẻ,
(Như một thời tôi học tiếng La-tinh),
Những lúc ấy, đúng hay sai cũng kệ,
Cô chỉ cười, khen tốt, giỏi, thông minh.
Rồi sau đó, tay cầm tay, hôn, cấu -
Và thêm tiếng tình yêu, tôi chẳng giấu.

165
Ngày còn trẻ, một số từ Hy Lạp
Và La-tinh tôi cũng học cách này.
Tôi mù tịt tiếng Nga và tiếng Pháp,
Tiếng nước mình - tôi rất kém xưa nay.
Tôi học nói ngôn ngữ Anh phức tạp,
Qua những bài giảng đạo chép bằng tay
Của Blair, Barrow, nhưng thú thật,
Vừa đọc xong là tôi quên, quên tất.

166
Còn phụ nữ của nước Anh, về họ
Nói gì đây? Tôi, một kẻ xa nhà,
Như người khác, tôi đã từng đau khổ,
Đã từng buồn, từng khao khát phong ba.
Nhưng mọi cái trên đời, ai cũng rõ
Sẽ dần dần theo năm tháng trôi qua.
Nên những người xưa làm tôi suýt chết
Nay thậm chí tôi cũng quên, không ghét.

167
Xin trở lại chuyện Đôn Juan học nói,
Theo Haiđê bập bẹ thế hàng giờ.
Chàng bỗng thấy một cái gì sôi nổi
Dậy trong lòng, không rõ nét, bâng quơ.
Hay chàng yêu? Đúng, yêu nàng, khốn nỗi,
Cũng được nàng không lãnh đạm, thờ ơ.
Một tình yêu rất tự nhiên, tôi nghĩ,
Như ta yêu, tôi yêu, như các vị.

168
Từ hôm đó, vâng, sáng nào cũng vậy,
Nàng thăm Juan rất sớm, những lúc này
Tất nhiên Juan còn nằm yên chưa dậy
Như những chàng mê ngủ rốn xưa nay.
Nàng chỉ đến để nhìn Juan, để thấy
Khuôn mặt chàng xinh đẹp, để luồn tay
Vào mái tóc và hôn, như ngọn gió
Nhẹ nhàng hôn lên bông hoa hồng nhỏ.

169
Ngày tiếp ngày Juan càng thêm khỏe mạnh,
Nay đã trông tươi tỉnh, khá hơn nhiều,
Ra sức khỏe làm ta xinh là thế,
Nó, nghe đồn, là phân bón tình yêu.
Nhất là khi anh nhàn và đang trẻ,
Nó là nguồn cảm hứng đẹp, cao siêu.
Ai cũng biêt: đến cả nàng Venus
Cũng không xinh nếu thiếu thần Bachuss.

170
Khi Venus hâm cho tim rực nóng
(Nguội, tất nhiên, là không thể có tình)
Thì Bachuss và Xêrê hào phóng
Cho dạ dày đủ các thứ linh tinh,
Như rượu, trứng, khoai tây, bơ, mỳ ống.
Vì chúng cần cho những cặp mắt xinh,
Và trái tim - vì tình yêu trước hết
Cũng cần ăn, chứ nếu không thì mệt.

171
Sáng mở mắt, bao giờ chàng cũng thấy
Các thức ăn được dọn sẵn đang chờ.
Thêm vào đó là đôi môi nồng cháy,
Cặp mắt huyền làm Juan nghĩ bâng quơ.
Nhưng thôi đủ, tôi nói rồi chuyện ấy -
Lặp là điều rất tối kị trong thơ.
Xin vắn tắt: Ăn xong Juan ra biển
Tắm rồi về, uống cà phê, nói chuyện.

173
Với Haiđê là niềm vui khó tả
Được thấy Juan. Nàng xấu hổ cúi đầu
Cùng Juan đứng, khi kề môi, áp má;
Khi hai người cùng im lặng hồi lâu.
Nàng mong muốn chia cùng chàng tất cả,
Và sẽ buồn nếu họ phải xa nhau.
Juan là của Haiđê, là kho báu.
Đây lần đầu nàng yêu, tôi chẳng giấu.

174
Hơn một tháng Haiđê, thưa các vị,
Tới thăm Juan rất đều đặn hàng ngày.
Và việc ấy nàng tinh khôn giấu kỹ,
Nên mọi người sống cạnh chẳng hề hay.
Bỗng một hôm ông bố nàng chuẩn bị
Lại dong buồm ra biển giống xưa nay.
Không phải để bắt Iô, hẳn thế,
Mà bắt tàu lấy hàng và nô lệ.

175
Nghĩa là nàng được tha hồ thoải mái,
(Bố đi xa, mẹ thì chết lâu rồi),
Được tự do như các bà quý phái
Đã có chồng (xin các vị tin tôi)
Được thả sức chọn nhân tình, nhân ngãi,
Gây cho đời rất lắm chuyện lôi thôi.
(Đây tôi nói những nước nào phụ nữ
Trong cung cấm của chồng không bị giữ).

176
Được tự do, và tất nhiên vì thế
Gặp nhiều hơn và nói chuyện cũng nhiều.
Vốn thông minh, Juan bây giờ có thể
Nói một lèo: “Ta đi dạo, em yêu”.
Do chán cảnh trong hang sâu vắng vẻ
Phải một mình nằm tư lự, đăm chiêu,
Juan rất thích được cùng nàng đi dạo,
Cùng chờ trăng, ngắm hoàng hôn mờ ảo.

177
Hòn đảo nhỏ buồn quanh năm im ắng,
Cát bao quanh, sóng biển vỗ đêm ngày,
Những mỏm đá vươn cao mình im lặng,
Như những người lính gác đứng trong mây.
Người thủy thủ lênh đênh trên sóng trắng
Mải mê nhìn mà những muốn vào đây.
Còn những hôm giữa chiều hè êm ả,
Biển như hồ, nước lặng im, sáng lóa.

178
Mặt nước phẳng, sóng lăn tăn gợn nhẹ,
Như sâm banh sủi bọt, dướn lên bờ,
Trông thật đẹp, như khi đời đẹp đẽ
Khi ta cầm cốc rượu, nghĩ bâng quơ.
Các vị thích cái gì, tôi mặc kệ,
Riêng tôi thì, tôi thích rượu và thơ.
Tôi chỉ uống vì vui, vì phái đẹp,
Cho đến lúc cầu kinh còn liếm mép.

179
Người thông minh phải uống say bởi lẽ
Không gì hơn cái cảm giác ngà ngà.
Chúng ta sống trên đời, ai cũng thế,
Say rượu, tình, say phú quý, hào hoa.
Cũng đúng thôi, vì không say có thể
Ta thấy đời chỉ đáng ghét, xấu xa.
Nên cứ uống, uống thật nhiều cho bõ,
Cho sáng dậy đầu đau như búa bổ.

180
Sáng anh tỉnh, gọi người hầu đi lại
Kiếm xô đa và rượu nhẹ mang vào.
Anh nhấm nháp, một mình thôi, khoan khoái,
Sẽ thấy đời đáng sống, đẹp làm sao.
Cả đức vua Xécxê xưa vĩ đại
Cũng không hề khinh ghét rượu là bao.
Ai mất ngủ, thất tình hay mỏi mệt,
Chỉ cốc rượu là cuốn phăng đi hết.

181
Còn bãi biển, vâng, vừa rồi tôi kể,
Rất nên thơ - hôm ấy quả im lìm,
Không một dấu chân nào in lặng lẽ;
Biển như trời, trong giấc ngủ nằm im.
Chỉ đây đó đàn cá heo quẫy nhẹ,
Cao trên trời nhao nhác một bầy chim;
Sóng thi nhau chui vào hang róc rách,
Những tảng đá trên đường đi rửa sạch.

182
Juan và nàng dắt tay nhau đi mãi.
Vì Haiđê, tôi đã nói, bây giờ
Được gặp chàng mà không hề sợ hãi.
Tội cô hầu từ sáng sớm tinh mơ
Phải xách nước, thổi cơm, luôn đi lại,
Hoặc giúp nàng chải mái tóc, thắt nơ
(Cũng nhờ thế mà đôi khi cô chủ,
Để thưởng công, cho khăn hay áo cũ).

183
Vâng hôm ấy hoàng hôn buông, dịu mát,
Mặt trời lăn như quả bóng màu hồng
Trên dãy núi xa xa màu tím nhạt.
Đám mây vàng uể oải đứng trên không.
Chiều êm ả, trời cao xanh, bát ngát,
Biển rì rào như ngái ngủ, mênh mông.
Một ngôi sao to và luôn nhấp nháy
Trong ráng đỏ như mắt người mới dậy.

184
Họ cứ thế bước đi trên cát lạnh,
Dẫm chân lên những viên sỏi nhiều màu,
Những vỏ ốc và vỏ sò lấp lánh,
Cả hai người im lặng dắt tay nhau.
Trên vách đá bao đời nay sóng đánh
Thành những hình rất quái dị. Hồi lâu
Họ ngồi đấy, nghe bên mình sóng vỗ,
Cùng chiêm ngưỡng trời hoàng hôn cháy đỏ.

185
Vâng, họ ngắm ánh hoàng hôn lụi tắt,
Nơi đại dương hòa lẫn với bầu trời,
Ngắm ngôi sao cô đơn luôn nháy mắt,
Ngắm trăng tròn trên ngọn sóng xa khơi.
Họ ngắm biển, rồi ngắm cây, ngắm đất,
Ngắm bốn bề, nhưng thật lạ, khắp nơi,
Họ chỉ thấy ánh mắt nhau, sau đấy.
Họ hôn nhau một cái hôn nồng cháy.

186
Một cái hôn, rất, rất dài, quả thế,
Và tất nhiên mang trong cái hôn này
Là sắc đẹp, là tình yêu, tuổi trẻ,
Là tâm hồn đang rạo rực mê say.
Cái hôn đó, theo ý tôi có thể
Gây trong lòng động đất chẳng ai hay.
Hoặc động tim là một điều chắc chắn.
Bao nhiêu độ, tùy hôn dài hay ngắn.

187
Dài ở đây ta không đo bằng mét,
Mà bằng giây, bằng phút hoặc bằng giờ.
Nụ hôn dài (Bao lâu tôi chẳng biết)
Họ xem bằng khoảnh khắc ngắn trong mơ.
Vì tất cả trên đời này quên hết,
Để mình chìm trong hạnh phúc ngây thơ,
Họ say đắm như con ong hút mật
Bay xuống đậu lên bông hoa đẹp nhất.

188
Họ đơn độc, nhưng không như người khác
Bị giam trong lạnh lẽo bốn bức tường.
Bên chân họ là vầng trăng dát bạc,
Biển thầm thì, cây ngái ngủ trong sương.
Họ cảm thấy như rơi vào cực lạc
Giữa trời chiều đầy yên tĩnh, yêu thương.
Họ bên nhau, tưởng trên đời còn lại
Chỉ hai người, hai tâm hồn sống mãi.

189
Họ không sợ mắt tai ai nhòm ngó,
Cũng không lo cả bóng tối trên đầu.
Tuy khác tiếng nhưng tình yêu giúp họ
Qua những lời vô nghĩa hiểu, tin nhau.
Cái ngôn ngữ của tình yêu không khó -
Liếc, thở dài là đủ, có gì đâu.
Nhờ Êva, từ khi nàng phạm lỗi,
Với tình yêu, thở dài là tiếng nói.

190
Không kiểu cách, không nghi ngờ, gạn hỏi
Không bắt Juan phải hứa hẹn hay thề,
Chưa từng biết thế nào là giả dối,
Chẳng nói mình tốt hoặc xấu, Haiđê
Chỉ biết yêu bằng trái tim sôi nổi,
Bằng tấm lòng luôn trong trắng, say mê.
Nàng chưa biết tình yêu kèm đau khổ,
Kèm bao cái rất, rất phiền theo nó.

192
Chiều hôm ấy trời sao yên tĩnh lạ,
Làm ai ai cũng xao xuyến trong lòng.
Họ lại trẻ và yêu nhau ghê quá,
Lại vắng người nên các vị biết không,
Họ quyết định làm một điều, hậu quả
Đã được ghi trong Kinh Thánh: cuồng phong
Dưới địa ngục sẽ trút lên đầu họ
Trận mưa băng vì những trò cám dỗ.

193
Ôi Haiđê, ôi Đôn Juan, có lẽ
Chưa có ai thơ mộng thế bao giờ,
Chỉ Ađam và Êva có thể
Sánh hai người. Qua Kinh Thánh, qua thơ,
Haiđê biết, tôi rất tin là thế,
Về con sông dưới địa ngục - Xticơ.
Nhưng nàng quên những điều kia đáng sợ
Đúng vào lúc lẽ ra nàng phải nhớ.

194
Trong vòng tay rất thon, mềm, rất trắng,
Nàng ôm Juan. Juan âu yếm cúi đầu
Vuốt tóc nàng, rồi cả hai im lặng
Ngắm trăng vàng trong say đắm mắt nhau.
Và cứ thế, giữa đêm khuya thanh vắng
Hai người ngồi như một cặp chim câu.
Đang quấn quýt - nửa trần truồng, trông họ
Rất cổ điển, như người Hy Lạp cổ.

195
Hơi thấm mệt vì tình yêu, sau đấy
Juan ngủ quên không biết tự lúc nào,
Trong vòng tay nàng Haiđê lộng lẫy.
Nàng ngắm chàng, âu yếm, dịu dàng sao.
Hết nhìn Juan với tình yêu nồng cháy,
Nàng một mình lơ đãng lại nhìn sao.
Và trái tim, trái tim nàng thổn thức
Bên tim Juan nàng đang ôm vào ngực.

198
Nàng ngây ngất ngắm Đôn Juan cứ thế
Giữa trời khuya rất yên tĩnh, một mình
Cùng tình yêu, cùng núi cao vắng vẻ,
Biển dập dờn những đốm sáng lung linh.
Trông bề ngoài thì Haiđê lặng lẽ
Nhưng trong lòng đang nổi sóng rất kinh.
Cả trời sao nép vào nhau, nghiêng ngó,
Im lặng ngắm má nàng đang ửng đỏ.

199
Đúng tình yêu quả là nguồn hạnh phúc,
Dẫu đôi khi cũng nguy hiểm ít nhiều,
Vì phụ nữ đời mình không ít lúc
Đặt con bài may rủi của tình yêu.
Nếu thua bạc, là buồn đau, tủi nhục.
Chút ngọt ngào mà cay đắng bao nhiêu.
Yêu, phụ nữ tự bắt mình đau khổ,
Bắt chúng ta cũng phải đau theo họ.

200
Ta, đàn ông, những con người tội lỗi,
Về khoản yêu cũng chẳng tốt hơn gì.
Không ai bắt mà chúng ta giả dối,
Bằng cách này làm hư họ nhiều khi.
Ta làm họ yêu mà không dám nói,
Chỉ biết chờ trong im lặng, hoài nghi
Để một hôm, một ông già đến bắt,
Rồi tình nhân, nhà thờ…và xuống đất.

201
Một số lấy tình yêu làm nghĩa sống,
Một số lo kinh kệ suốt đêm ngày.
Một số khác chăm việc nhà, lao động,
Hay ngoại tình, hay chỉ suốt ngày say.
Không ít bà chán cuộc đời trống rỗng,
Bỏ những gì đang có sẵn lâu nay,
Bỏ cung điện đến hang rừng róc rách
Để đau khổ, làm thơ hay viết sách.

202
Là con gái của thiên nhiên hoang dã,
Với tình yêu rất sâu nặng, chân thành,
Haiđê sinh nơi mặt trời nóng quá,
Nóng rực người làm náo nức xung quanh.
Nên tình cảm của nàng, ta chẳng lạ.
Nàng đã yêu là tha thiết và nhanh,
Bên người yêu nàng vui, không thấy sợ.
Và cái chính là nàng không mắc cỡ.

203
Thế là họ đã thành hôn - sao sáng
Trên trời cao luôn nhấp nháy thay đèn.
Cha linh mục là vị thần im lặng,
Với hai người làm chứng - núi hai bên.
Giường cưới họ - đêm tân hôn hoang vắng
Giữa hài hòa thơ mộng cảnh thiên nhiên.
Họ sung sướng trong tình yêu ngây ngất
Như chủ nhân của thiên đường trái đất.

205
Ôi tình yêu, Xêđa anh dũng thế
Mà bên ngươi - chỉ cậu bé học trò.
Titus - nạn nhân, Antôny - nô lệ;
Cũng vì tình mà đau khổ, buồn lo.
Không ít người chắc đã từng nghe kể
Về chuyện tình bi thảm của Saphô.
Ôi tình yêu, ngươi gây bao tội lỗi
Dù thiếu ngươi không người nào sống nổi.

206
Bao đạo lý, gia đình - ngươi phá hết,
Để vợ hư bêu riếu các ông chồng.
Cả Xêđa, Pompêi, Môhamet -
Những anh tài từng nổi tiếng Tây Đông
(Mà sử sách rất nhiều trang đã viết),
Đủ binh quyền, vương quốc rộng mênh mông,
Toàn tài giỏi, lại anh hùng, danh giá,
Thế mà họ bị cắm sừng, thật lạ.

208
Còn Đôn Juan thì sao đây, không lẽ
Anh ta quên cô bạn cũ hôm nào?
Câu hỏi khó, khó vô cùng, quả thế,
Tôi xin hàng, không biết trả lời sao.
Cũng có thể lỗi vì trăng? Có thể.
Sáng chi hoài cho lòng dạ nôn nao.
Trăng đã sáng, lại tròn, thưa các vị,
Là nhất định sẽ làm ta suy nghĩ.

209
Tôi là anh thường không ưa thay đổi,
Nên tất nhiên tôi rất ghét những người
Trong tình yêu không trung thành, giả dối,
Thay vợ chồng như thay áo, son môi.
Tôi là thế, nhưng vừa qua dự hội,
Gặp một nàng rất xinh đẹp, và tôi
Xin thú thật, ra về đêm nhơ nhớ,
Và suy nghĩ khá nhiều điều dễ sợ.

210
May Lý Trí kịp nhắc tôi, may quá:
Phải giữ sao cho đúng đạo vợ chồng!
Vâng, hẳn thế, tôi cướp lời vội vã,
Nhưng môi nàng, đôi má, cặp mắt trong...
Sao khó quên. Nàng là ai? Quen, lạ?
Có gia đình, tôi muốn biết, hay không?
Nhưng Lý Trí nhìn tôi, tôi phát ngượng:
Xin anh thôi, từ nay đừng tơ tưởng!

211
Thì tôi thôi, tất nhiên, nhưng thiết nghĩ,
Cái người ta vẫn gọi không trung thành
Chẳng qua do anh hơi yêu một tí
Một mẩu đời xinh đẹp có bên anh,
Như pho tượng, bông hoa, bức tranh quý,
Cái rất nhiều ta vẫn thấy xung quanh,
Nên việc tôi yêu nàng là hợp phép,
Vì tôi yêu chỉ là yêu cái đẹp.

212
Nếu các nàng ta yêu không giả dối,
Đẹp, ngây thơ như ta gặp lần đầu,
Như Êva những ngày chưa phạm tội,
Thì cánh mình không mắc bệnh tim đau,
Còn đỡ tốn, đỡ buồn lo bao nỗi,
Nên bây giờ, xin mạn phép khuyên nhau,
Là chỉ yêu một nàng cho đỡ bấn -
Vừa lợi tim, lại vừa không hại thận.

215
Thận chúng ta là cơ quan kiểm dịch,
Nhưng chức năng nó thực hiện rất tồi.
Chính vì nó, lần đầu ta yêu thích,
Cũng lần đầu ta đau khổ, than ôi.
Chính vì nó mà ghen tuông, hiềm khích,
Và căm thù, giận dữ cứ sinh sôi.
Như núi lửa phun ra nham thạch đỏ,
Bao cái xấu cũng phun ra từ nó.

216
Như chương trước, chương này tôi đã viết
Hơn hai trăm mười mấy khổ khá dài,
Mà tiểu thuyết của tôi, ta đã biết -
Hai chục chương liền, hay có thể hăm hai.
Thôi, dừng bút, trước khi ta tạm biệt
Và đón chờ những chương tiếp nay mai,
Chúc các vị trăm điều may, mạnh khỏe,
Chúc cả Juan và người yêu cũng thế.

Chương III

1
Ôi, nàng thơ... et cetera. Ta để lại
Chàng Đôn Juan đang ngủ thiếp ngon lành
Trong âu yếm một vòng tay cô gái,
Mà tâm hồn, như đôi mắt long lanh,
Chưa từng khóc, chưa thấy điều kinh hãi,
Cũng không ngờ đang âu yếm một anh...
Vâng, một anh sẽ làm nàng đau khổ.
Nàng chỉ biết sống và yêu lúc đó.

2
Ôi Tình yêu, sao cuộc đời cứ bắt
Anh nào yêu là sẽ phải đau buồn?
Cứ hoa hồng là có gai, chán thật,
Sướng nỗi gì khi nước mắt trào tuôn.
Thế mà ta, hễ thấy hoa là ngắt.
Để làm gì? Để nó sớm vùi chôn
Chính bản thân tôi và anh sau đấy
Bằng những cánh hoa hồng kia lộng lẫy.

3
Khi phụ nữ vừa mới yêu, phải nói,
Họ rất yêu người họ chọn, nhưng rồi,
Khi thân quen, họ bắt đầu thay đổi,
Như vẫn thường thay đổi tất, than ôi.
Ai cũng biết: mới đầu yêu sôi nổi,
Họ chỉ cần một đối tượng mà thôi,
Nhưng sau đấy họ thích nhiều hơn một,
Mà chẳng nghĩ đó là điều không tốt.

4
Tôi không biết nên trách ai - phụ nữ
Hay đàn ông? Tôi chứng kiến nhiều lần:
Nếu vợ anh không mê Kinh, ở cữ,
Thì thế nào cũng sẽ kiếm tình nhân.
Vâng, vợ anh vẫn yêu anh đấy chứ,
Vẫn trung thành, vẫn chu đáo, vân vân,
Nhưng không nghĩa là không yêu ai đấy.
Mà đã một thì hai, ba, hẳn vậy.

5
Tôi rất tiếc, rất buồn vì một lẽ
Rằng chúng ta trót hư hỏng từ đầu,
Rằng tình yêu và hôn nhân không thể
Không bất đồng, dù nhiều mặt giống nhau.
Như tình yêu thành hôn nhân, cũng thế,
Rượu có ngày sẽ thành dấm rất mau.
Thật chua xót là tình yêu thơ mộng
Vẫn cứ phải thành văn xuôi cuộc sống.

6
Chắc phải có một luật riêng nào đấy
Về ghét, yêu trong cái vấn đề này.
Khi đang yêu thì anh nào chả vậy,
Rất vui mừng, khi vợ trói chân tay
Thì đã muộn, và cuối cùng sẽ thấy
Rằng gia đình là ngán ngẩm. Xưa nay
Chưa lấy nhau, yêu hăng là có ích,
Chứ làm chồng quá yêu là lố bịch.

7
Ta, đàn ông, yêu si mê thường ngượng,
(Mà nói chung cũng khá mệt). Và rồi
Ai đủ sức suốt đời mình chiêm ngưỡng
Cái hàng ngày ta vẫn có? Than ôi,
Trong khi ấy ta phải đành tận hưởng
Với vợ mình cho đến chết mới thôi
Cái hạnh phúc của gia đình hòa thuận,
Đúng như Chúa và giấy tờ căn dặn.

8
Vâng, tất nhiên, cảnh gia đình chán tẻ
Với tình yêu là trái ngược từ đầu.
Thơ dành riêng cho những người yêu trẻ,
Đến vợ chồng là mất hết còn đâu.
Nên xưa nay các nhà thơ vì thế
Chỉ viết về các anh chị yêu nhau.
Nếu Laura mà lấy ông Petrarque,
Thì chắc chắn thơ ông ta sẽ khác,

9
Các hài kịch hạ màn bằng hôn lễ,
Và tất nhiên bi kịch - cảnh đau lòng;
Nhưng tác giả lại giấu ta không kể
Về những gì sau đấy, có buồn không.
Vì họ sợ nếu nói ra, có thể
Sẽ phiền hà vì tội dám bông lông.
Nên thành lệ - sau tang hay đám cưới,
Là họ im, mặt cứ buồn rười rượi.

10
Chỉ có hai nhà thơ, tôi phải nói,
Viết rất hay về địa ngục, thiên đường
Là Đantê và Milton, khốn nỗi,
Chuyện gia đình các vị, nghĩ mà thương -
Rất bi đát, do tính tình, tội lỗi...
(Chuyện thường ngày giữa các cặp uyên ương).
May mà vợ của hai ông mù tịt,
Không là mẫu như Êva, Beatrit.

11
Tôi nghe nói một số nhà thông thái
(Mà tôi không tin lắm) vẫn cho là
Qua Beatrit, ngài Đantê vĩ đại
Đã trình bày Thần Luận Phép sâu xa.
Đấy là việc của nhà thơ - vô hại.
Chỉ có điều nhân vật của ông ta
Rất thần bí, và theo tôi cốt để
Chứng minh Toán là một môn không dễ.

12
Juan, Haiđê không lấy nhau, phải nói,
Không do tôi mà do họ. Việc này
Nếu bạn đọc cho là điều có tội,
Thì cũng đừng chê tác giả tôi đây.
Còn nếu không thì vứt đi, xin lỗi,
Cần quái gì cứ phải giữ trên tay
Một quyển sách làm tổn thương đạo lý
Bằng tình yêu bất minh dù thi vị.

13
Họ hạnh phúc trong tình yêu ngây ngất,
Được bên nhau yên tĩnh giữa trời chiều.
Nàng Haiđê, vốn từ tâm, chân thật,
Không nhớ gì về ông bố thân yêu.
Thường là thế, ta ít khi chịu mất
Những cái gì ta thích thú, nâng niu.
Nên chẳng lạ: Khi bố đi đâu đấy,
Nàng biết dùng thời gian khôn khéo vậy.

14
Còn ông bố ngày đang đêm mơ tưởng
Săn tàu buôn để cướp của; mà rồi
Ta không trách: nếu ông là thủ tướng,
Việc ông làm như thu thuế mà thôi.
Ông khiêm tốn, công tâm và kỹ lưỡng.
Công việc này cũng khiêm tốn, theo tôi
Ông chẳng qua chỉ là anh cần mẫn
Làm việc nước, chuyên về nghề săn bắn.

15
Chuyến “công cán” lần này do gặp bão
Và cũng do tham một vố khá hời,
Nên công việc bị kéo dài. Ông lão,
Trong khi chờ, không chịu cảnh ngồi chơi.
Ông bắt đám tù nhân thay quần áo,
Bắt mang cùm, cho đánh số, nghỉ ngơi,
Rồi đặt giá từng người nô lệ một
Khoảng một trăm đô-la hay trăm mốt.

16
Lão đem bán ở Mantapan một số;
Cho mang sang Tunis một chuyến tàu
(Những nô lệ quá già trong bọn họ
Bị thẳng thừng sai vứt xuống biển sâu).
Số còn lại, trừ vài anh giàu có,
Được chuộc tiền và không bị đánh nhau,
Lão đem xích thành đôi (cho có bạn)
Rồi chở sang Tripôli chờ bán.

17
Ông cũng mua các mặt hàng khác nữa
Để nay mai cho đem bán chợ trời
Ở Levant. Ông không quên chọn lựa
Những thứ cần cho cuộc sống ăn chơi
Của con gái, như kéo, dao, máy lửa
Cùng sáo, đàn, các loại ấm, nồi hơi...
Nghĩa là hết những gì hay và tốt
Ông kiếm được cho cô nàng con một.

18
Về thú vật - ông cất công chọn được
Chu gấu con, hai vẹt, mấy con mèo,
Một con khỉ rất tinh khôn, hài hước,
Và cuối cùng là con chó nhẳng nheo
Mà nghe nói đâu như hai tháng trước
Một anh chàng người Anh quốc mang theo
Nhưng bỏ lại ở Ithaca. Ông lão
Cho nhốt chung vào một lồng tránh bão.

19
Khi làm xong những việc này nghề nghiệp,
Ông liền cho thu xếp để về nhà,
Sai sửa chữa tàu thuyền cho chuyến tiếp,
Rồi dong buồm quay lại đảo quê xa,
Nơi có con là Haiđê hào hiệp
Cùng người tình đang phá của ông cha.
Ông cho tàu đi vòng quanh vịnh nhỏ
Đầy nguy hiểm, rồi thả neo ở đó.

20
Ông thong thả rời tàu, leo lên bến.
Không hải quan, không một trạm gác nào
Hỏi hộ chiếu, hỏi từ đâu đi đến?
Mang theo gì? Và số lương? Vì sao?...
Đám thủy thủ, theo lệnh ông, nhanh nhẹn
Bốc từ tàu, chất một đống rất cao,
Toàn hàng hóa - nào san hô, vải vóc,
Nào vũ khí, nào gấm thêu, vàng ngọc.

21
Lên tới đỉnh của ngọn đồi cao nhất,
Ông dừng chân, trông thấy những ngôi nhà
Có tường trắng mà ông yêu; Lạ thật,
Ông thấy buồn tâm trạng kẻ đi xa
Nay trở lại - niềm vui hay nước mắt?
Gì đang chờ? Cũng giống thế, chúng ta
Sau xa cách, nhìn ngôi nhà thân thiết,
Ta lại nhớ những phút giây từ biệt.

22
Các ông bố, các anh chàng danh giá
Không yên âm khi đi vắng lâu ngày,
Thì tôi nghĩ không có gì đáng lạ -
Chuyện gia đình rất tế nhị xưa nay.
Không quen nịnh, có gì xin bỏ quá,
Xin thẳng thừng được nói thẳng ra đây:
Các bà vợ vắng chồng là rắc rối,
Còn con gái - dễ trốn nhà theo hội.

23
Không phải ai cũng như Pênêlốp,
Xa đàn ông để ngóng đợi chồng về.
Không phải ai cũng được yêu, hồi hộp
Ngã vào vòng tay vợ lúc về quê.
Thường ngược lại: anh thấy anh thoi thóp
Trên bàn thờ - vợ giết - nghĩ mà ghê.
Anh còn thấy con anh - con hàng xóm.
Chó anh nuôi thì sủa anh inh ỏm.

24
Anh độc thân cũng buồn đau không kém,
Vì người yêu, khi xa cách, ở nhà
Có thể lấy một ông giàu hóm hém.
Để trả thù, khi trở lại, anh ta
Thành Cavalier servente nguy hiểm,
Khinh cô nàng hư hỏng thói trăng hoa;
Hơn thế nữa, còn làm thơ rất ác
Trách số phận, trách đàn bà phụ bạc.

25
Cả các ông, những người luôn đức độ
Mà từ lâu với phụ nữ có chồng
Đã có được cái liaison cần có,
Nghĩa là toàn quan hệ tốt, các ông
Lại được thần Hymen luôn bảo hộ,
Chẳng có gì đáng lo lắng…Nhưng không,
Tôi xin khuyên đừng nên đi đâu vắng.
Vì phụ nữ nói chung là lơ lẳng.

26
Lambrô, bố nàng, tên cướp biển
Thường ít khi đi trên đất, lúc này
Thấy xa xa ngôi nhà mình xuất hiện,
Ông rất mừng, tuy phải nói xưa nay
Không chú ý những gì đang diễn biến
Trong tâm hồn, yêu ghét chẳng hề hay,
Trừ một việc là yêu con, điều ấy
Bản thân ông không hiểu sao lại vậy

27
Ông nhìn ngắm tòa lâu đài trắng nhạt
Đang đứng kia yên tĩnh giữa chiều tà,
Cả khu vườn rất tươi xanh, râm mát,
Những bóng người luôn ẩn hiện từ xa,
Với quần áo - trên nền xanh bát ngát -
Đủ các màu như bướm lượn bên hoa.
Ông còn nghe tiếng suối reo khe khẽ,
Tiếng chó sủa bay vọng về vui vẻ.

28
Nhưng sau đó đến gần hơn, ông thấy
Và ngạc nhiên trước cảnh khác thường này:
Ông chợt nghe tiếng nói cười, múa nhảy
Và tiếng đàn rất hiếm có xưa nay;
Cả tiếng trống, cả tiếng kèn đâu đấy…
Thật lạ lùng, và lạ nhất hôm nay
Là những tiếng cười vang nghe rất rõ.
Cười như thế phương Đông thường ít có.

29
Theo sườn dốc của ngọn đồi, cứ thế
Ông bước đi, tay vạch lá, và rồi
Thấy một toán người hầu cùng nô lệ
Bỏ việc nhà, thơ thẩn dạo từng đôi;
Thấy toán khác đang trong cơn vui vẻ
Nhảy điên cuồng, đến ngất xỉu mới thôi,
Một điệu nhảy rất nhanh là Pyrrhic
Mà những người Levante thường thích.

30
Tay cầm tay, long lanh như chuỗi ngọc,
Kia, các cô Hy Lạp nhảy vòng tròn,
Rất đẹp mắt, cô gái nào mái tóc
Cũng chảy dài, che cổ trắng và thon
(Đủ để bắt mười nhà thơ phải khóc,
Viết trăm bài rất tha thiết, nỉ non).
Một cô hát, và những cô còn lại
Liền hát theo, rất vui và thoải mái.

31
Hãy nhìn kia - ngồi xếp bằng chữ ngũ,
Một đám đông đang ăn uống, nói cười.
Các loại thịt và cơm rang có đủ.
Rượu ê hề, từ mọi xứ, mọi nơi.
Còn tráng miệng thì cành cây quyến rũ
Ngay trên đầu - nào nho chín, cam tươi,
Nào lựu đỏ, đang chìa ra trước mặt.
Ai muốn ăn thì xin mời cứ ngắt.

32
Một đám trẻ xúm quanh con cừu trắng,
Tết vòng hoa đeo lên cổ, lên sừng.
Một chú dê tuy già nhưng rất nhắng,
Lúc nghếch đầu, lúc nhíu mũi, cong lưng
Như muốn húc, rồi bỏ đi im lặng,
Lúc bất ngờ cao hứng nhảy tưng tưng.
Nghĩa là hết các trò vui. Hơn thế,
Chú dám ăn từ lòng tay lũ trẻ.

33
Những đứa trẻ ngây thơ kia, đôi mắt
To và đen, xinh đẹp đến siêu thường,
Những đường nét vô tư trên khuôn mặt,
Đôi má hồng mũm mĩm đến là thương.
Chúng hạnh phúc, luôn làm ta ngây ngất,
Gợi trong lòng bao liên tưởng vấn vương.
Còn các bậc hiền gia thì đau khổ,
Buồn vì chúng sẽ phải già như họ.

34
Một ông lão hề lùn, kia, hăng hái
Kể rất to cho một tốp người già
Đang hút thuốc, về những điều kinh hãi,
Về kho vàng chôn đâu đó. Ông ta
Còn kể chuyện, ở châu Phi thì phải,
Nhiều mụ già phù thủy rất tài ba
Biến các cặp yêu đương thành thú vật
(Những chuyện ấy tất nhiên là có thật).

35
Nói tóm lại, giờ ở đây, ta thấy
Đủ trò vui rât cần thiết cho người:
Nào chuyện tếu Ba Tư, nào múa nhảy,
Nào hát, đùa, ăn uống, trái cây tươi…
Gì cũng có. Lambro nhìn thấy,
Khẽ lắc đầu: cứ tiếp tục vui chơi
Bằng cách ấy thì nhà ông, xin lỗi,
Chẳng mấy chốc sẽ biến thành mây khói.

36
Thật tội nghiệp những người kia trần tục
Vốn xưa nay bất hạnh quá nhiều rồi.
Nay có được một ngày vàng hạnh phúc
Trong cuộc đời đồ đá cũ. (Theo tôi,
Chính khoái lạc đưa ta vào địa ngục,
Như các nàng tiên cá gọi mà thôi).
Thế mà bỗng Lambro lần nữa
Dập tắt nó như dùng chăn dập lửa.

37
Thường ít nói, giờ ông ta lặng lẽ
Đến gần hơn, với ý định lần này
Làm con gái phải ngạc nhiên, nhân thể
Bắt mọi người cùng tang vật trong tay.
Ông đứng lại một hồi lâu cốt để
Nghĩ về điều đã nghe, thấy hôm nay
Ông tự hỏi không hiểu sao con gái
Lại cần đến đám đông này vô lại.

38
Ông không biết người ta đồn ông mất,
Vừa để tang hơn nửa tháng (lúc nào
Con người ta cũng thích điều đơm đặt,
Nhất là người Hy Lạp - biết làm sao?)
Liền sau đấy, rất mau khô nước mắt,
Cả nhà ông lại tươi tỉnh, xôn xao.
Nàng Haiđê cũng vui thêm một tị,
Và bắt đầu đóng vai bà quản lý.

39
Cũng vì thế nên có bia, có nhạc,
Có tiệc ngon, có múa hát, tiếng cười,
Có nô lệ thành thằng say lười nhác,
Biến đảo này thành một chốn ăn chơi.
Ai mặc ai, Lambrô thì khác,
Cái việc này ông phải trị đến nơi.
Kể từ ngày con ông thành bà chủ,
Gia tài ông đã không còn như cũ.

40
Các bạn nghĩ Lambrô thấy vậy
Sẽ bùng lên giận dữ, quát vang nhà?
(Mà điều đó thì như ta biết đấy,
Cũng thường tình). Các bạn nghĩ ông ta
Sẽ dùng súng và dùng roi lúc ấy
Để đánh bầy nô lệ dám xa hoa?
Để nhân thể một lần cho chúng nếm
Cái penchant của một tên cướp biển?

41
Không đúng đâu! - ông là người nhã nhặn
Trong đám dân cướp biển khá điên khùng;
Biết kiềm chế, ông ít lời, chín chắn,
Chẳng bao giờ mắc tội nói lung tung.
Tôi rất tiếc: ông quá mê săn bắn,
Chứ không thì, còn tiến nữa. Nói chung,
Nếu trở lại giới thượng lưu, có thể
Ông nổi tiếng là vô cùng tử tế.

42
Ông lại gần một bàn ăn cạnh đó
Vỗ lên vai một ông lão hói đầu;
Vừa mỉm cười, vừa ghé tai hỏi nhỏ:
Cuộc vui này ai tổ chức? Do đâu?
Nhưng ông lão, cái ông già khốn khổ,
Đã say mềm, say díp mắt từ lâu,
Nên không hiểu một tí gì - thật uổng.
Lão cười to, và cầm chai lại uống.

43
Rồi ngất ngưởng, không ngoái đầu, mỏi mệt,
Lão vung tay cốc rượu sánh ra ngoài:
“Xin báo trước, ta không ưa tán phét.
Rót thêm vào!...”. Và ông lão thứ hai
Liền lên tiếng: “Chủ chúng tôi đã chết,
Còn bây giờ ông chủ mới là ai,
Đi mà hỏi”. Người thứ ba: “Đúng thế.
Ông chủ mới không già, mà rất trẻ.”

44
Vì mới đến, những người này không rõ
Lambrô là nhân vật thế nào.
Lambrô giận tím người, lúc đó
Đã kịp thời kìm lại được, may sao.
Ông nuốt giận, cố mỉm cười lễ độ,
Hỏi anh chàng - ông chủ mới ra sao,
Từ đâu đến, con nhà ai, xấu, tốt,
Đã kịp ngủ với cô nàng con một?

45
“Tôi không biết, một anh chàng đáp lại,
Họ và tên ông chủ mới. Mà rồi
Chẳng cần biết, chỉ biết con gà mái
Và rượu này là rất hợp gu tôi.
Nếu ông muốn, cứ hỏi ông thầy cãi
Ngồi kia kìa, chỉ một loáng mà thôi,
Là mọi chuyện thế nào ông sẽ biết”
Anh ta nói, tự nghe mình không mệt.

46
Lambrô là người, như đã nói,
Khá hào hoa, lại kiên nhẫn vô cùng.
Cả nước Pháp, theo tôi, không kiếm nổi
Một người nào có thể sánh cùng ông.
Nên dễ hiểu, tuy bây giờ tức tối,
Nhưng bề ngoài ông vẫn tỏ như không,
Dù phải nghe một lũ say cục súc,
Say vì rượu của chính ông mới nhục.

47
Một con người đủ tài năng, trí tuệ
Bắt bao nhiêu người khác phải vâng lời;
Quen ra lệnh, quen thành công; Có thể
Bắt người này hoặc người khác đầu rơi,
Mà lại biết tự kiềm mình như thế,
Quả là điều không dễ thấy khắp nơi.
Thế mà người thích tự kiềm, có lúc
Lại bị chính kẻ thù mình đánh gục.

48
Lambrô không ít khi nóng nảy,
Nhưng những khi do công việc yêu cầu,
Lại bình tĩnh và lì gan hiếm thấy,
Như rình mồi, con rắn đợi rất lâu.
Với ông ta, xưa và nay đều vậy,
Chẳng bao giờ quá vội vã, lo âu,
Ông mà đánh thì cú đầu phải chết.
Cú thứ hai - hoàn toàn không cần thiết.

49
Ông chẳng hỏi câu nào thêm, lặng lẽ
Theo đường riêng bí mật lẻn vào nhà.
Giữa sôi nổi một cuộc vui như thế,
Không người nào còn nhớ đến ông ta.
Ông còn yêu Haiđê không? Có thể.
Mà điều này không phải việc chúng ta.
Ai đã chết mà bất ngờ sống lại,
Thấy cảnh này, tất nhiên, không thật khoái.

50
Nếu người chết bỗng đội mồ đứng dậy
(May làm sao, không thể có điều này)
Từ nghĩa địa, nếu vợ chồng ai đấy
Bỗng trở về thì phải nói: rất gay.
Những người sống sẽ sượng sùng lúc ấy.
Vì những gì vờ đau khổ lâu nay
Đều lộ tẩy. Nếu họ rơi nước mắt,
Thì tôi nghĩ lần này là khóc thật.

51
Ông bước chân vào ngôi nhà trước đó
Là nhà ông, nay chủ mới đang ngồi.
Riêng điều ấy đã làm ông phẫn nộ,
Hơn rất nhiều, cả cái chết, theo tôi,
Thật không dễ thấy nhà anh thanh mộ,
Thấy một thời đầy mong ước sục sôi,
Đầy hy vọng - giờ thành than đang cháy…
Thật không dễ tin một điều như vậy.

52
Vâng, ông bước vào ngôi nhà xa lạ
(Thiếu tình yêu không thể gọi là nhà)
Và cảm thấy rất cô đơn, buồn bã
Khi bất ngờ nhớ lại tháng năm qua.
Chính nơi đây cuộc đời ông băng giá
Được mặt trời sưởi ấm, được làm cha,
Được âu yếm bởi bàn tay con gái -
Đẹp, thơ ngây - làm lòng ông mát lại.

53
Ông, tính khí hơi hung tàn, có thể,
Nhưng dù sao cũng lịch sự, ân cần,
Khá điềm đạm trong thói quen, xử thế,
Trong cách nhìn, thậm chí cả cách ăn.
Ông thấu hiểu mọi tình hình mau lẹ,
Vượt qua nhiều nguy hiểm, nỗi gian truân.
Làm nô lệ rõ ràng ông chẳng thú,
Nên nhanh chóng ông trở thành ông chủ.

54
Tính ham quyền và lòng tham vô độ;
Máu, chiến tranh, suốt cả cuộc đời dài
Đầy nguy hiểm luôn nay đây mai đó,
Gặp toàn người hung dữ, cảnh bi ai…
Những điều ấy biến ông thành khắc khổ
Thành một người rất đáng sợ. Còn ai
Muốn làm bạn - ông là người chung thuỷ,
Là bạn tốt, tuy hơi phiền đôi tý.

55
Trong người ông cái tinh thần mạnh mẽ
Của người dân Hy Lạp cổ còn nhiều,
Cái tinh thần dẫn tổ tiên vượt bể
Đi tìm vàng, trên sóng nước phiêu diêu.
Ông không thích hòa bình, vâng, quả thê,
Muốn trả thù cho Hy Lạp thân yêu    
Bị làm nhục - ông đã thề sống mái
Với tất cả phần loài người còn lại.

56
Nhưng trong ông, chất Iôn tế nhị
Do ngẫu nhiên được khí hậu đưa vào;
Nên ông thích, ừ thì không chủ ý,
Cả tiếng đàn, cả mây nước, trăng sao.
Ông còn yêu, trong những giờ yên nghỉ,
Đóa hoa rừng, dòng suối mát xôn xao.
Những cái ấy, dù ít nhiều xa lạ,
Cũng làm ấm tâm hồn ông lạnh giá.

57
Nhưng lớn nhất có ở ông, phải nói,
Là tình yêu cô con gái; trong lòng
Ông giấu nó cùng bao nhiêu tội lỗi
Và việc làm độc ác của đời ông.
Không có nó thì từ lâu, xin lỗi,
Cả cuộc đời toàn việc xấu, bất công,
Hoặc có thể ông sẽ thành Cyclốp -
Mù, điên giận vì ghen tuông, hồi hộp.

58
Khi hổ cái mất con là đáng sợ
Cho những anh đang chăn thú; và rồi
Cũng nguy hiểm cho con tàu ,vô cớ,
Nếu biển chồm giận dữ, sóng không thôi.
Nhưng gặp cản, con sóng kia tan vỡ
Để cuối cùng biến mất hẳn. Theo tôi,
Khi ông bố yêu con mà tức giận
Thì nguy hiểm là một điều chắc chắn.

59
Ai cũng biết: con hư là khốn khổ
(Cái đau chung cho tất cả mọi người).
Những đứa con mà một ngày nào đó,
Khi tuổi già ập đến, lúc tàn hơi,
Vâng, ngày ấy ta buồn, nhìn chúng nó
Để thấy mình những ngày trẻ vui tươi,
Thế mà chúng, bầy con ta yêu quý.
Chúng nỡ để chúng ta đi với quỉ.

60
Tôi rất thích một gia đình êm ấm
Đông mà vui (nhưng không qua ồn ào).
Thích chiêm ngưỡng bà mẹ hiền đang ẵm
Đứa con mình và cho bú (Mong sao
Không vì thế mà bà gầy); thích ngắm
Cảnh một bầy thiên thần nhỏ lao nhao
Bên bà mẹ, và dù bà mệt mỏi,
Vẫn tỏa sáng như đồng xu vàng chói.

61
Lambrô không để ai nhìn thấy,
Đi lối sau rồi vào hẳn trong nhà.
Ngày sắp tắt. Đôi uyên ương lúc ấy
Vẫn đang ngồi bên yến tiệc xa hoa.
Trước mặt họ được xếp đầy từng dẫy
Trên chiếc bàn chạm trổ rất tài ba
Các đồ sứ, đồ kim cương có đủ,
Bầy nô lệ đứng hai bên phục vụ.

62
Tôi chưa thấy bữa ăn nào như thế:
Có hàng trăm các món lạ ê hề.
Cả những người rất sành ăn có lẽ
Cũng khó lòng kiếm nổi một lời chê.
Nào yến, sâm, nào lợn con, lợn mẹ,
Xúp cá vàng rồi bánh ngọt, cá trê,
Rồi nước quả, rồi cam vàng, lựu đỏ -
Nói tóm lại là cái gì cũng có.

63
Bánh bích quy và trái cây chín mọng
Được đựng trong chậu lớn, loại đắt tiền,
Trong những chiếc chén tầu thanh và mỏng;
Rồi cuối cùng cà phê nóng mang lên
(Để người uống không vô tình bị bỏng
Những cốc này được khảm bạc hai bên).
Tôi chỉ tiếc là cà phê của họ
Pha lẫn quế và đinh hương trong đó.

64
Treo lên tường đủ các màu diêm dúa
Là thảm len đủ loại, đẹp và dày.
Chính giữa thảm có hoa thêu bằng lụa,
Còn bốn bề là sóng cuốn mây bay.
Cao hơn nữa trên nền màu cỏ úa
Bằng chữ hồng, người ta dẫn ra đây
Thơ của các nhà thơ Ba Tư cổ,
Hay danh ngôn của vài ông nào đó.

65
Ở phương Đông những câu này thông thái
Có khắp nơi để nhắc nhở người trần
(Như ngày xưa Belsshazza vĩ đại
Được nhắc bằng dòng chữ lửa; Người dân
Của Memphis thì không hề kinh hãi
Mang đầu người đến đặt giữa bàn ăn)...
Vâng, lý trí nói hay thì hay thật,
Nhưng hưởng lạc theo tôi là hay nhất.

66
Cô gái đẹp do nhảy nhiều, lao phổi;
Một tài năng quá chén phải lìa đời;
Tay trác táng đau buồn khi sám hối;
Những ông già bị bỏ chết vài nơi…
Đấy, kết quả của cuộc đời tội lỗi,
Của tiệc tùng và hưởng lạc, vui chơi.
Không khó hiểu: ăn nhiều là có hại
Cũng chẳng kém thức khuya hay tình ái.

67
Như trên ngai, trong lụa nhung, một chỗ
Juan, Haiđê giữa lúc ấy đang ngồi
Trên một chiếc đi văng to, đồ sộ
Chiếm hai phần căn phòng lớn, chao ôi,
Bốn xung quanh đủ gối màu xanh đỏ,
Còn trên đầu các nhân vật của tôi
Là vầng dương đang nhô cao kiêu hãnh,
Tỏa những tia bằng lụa vàng lấp lánh.

68
Các đồ sứ, đồ pha lê lộng lẫy,
Thảm Ba Tư, Ấn Độ trải kín nhà,
Tranh và tượng đẹp chưa bao giờ thấy,
Cũng góp phần làm tăng cảnh xa hoa.
Rồi người lùn, rồi thỏ, chim lúc ấy
Nhân dịp này cũng được trổ tài ba,
Để mua vui cho bề trên và để
Kiếm được chút đặc ân riêng nhờ thế.

69
Phòng la liệt các gương to mát lạnh.
Kê hai bên là một dãy bàn dài
Bằng gỗ mun khảm xà cừ lấp lánh,
Khảm bạc vàng, khảm xương trắng, ngọc trai.
Các bàn ấy đầy rượu ngon, thịt, bánh,
Đầy sơn hào cùng hải vị; Và ai
Muốn đến ăn thì mời ngồi - không tiếc.
Ai muốn đến lúc nào, xin cứ việc.

70
Tôi xin nói về Haiđê một tí:
Nàng mặc hai jelich, một màu đào,
Một màu tím; và sơ mi tế nhị
Che ngực nàng đang như sóng dâng cao
Một dãy cúc khá nhiều bằng ngọc quý
Đính thành hoa hình bướm hoặc hình sao.
Nàng còn khoác một chiếc khăn màu trắng
Như đám mây quấn quanh nàng im lặng.

72
Là con gái một gia đình giàu có,
Chân Haiđê cũng mang đủ các vòng.
Tóc lấp lánh toàn kim cương to nhỏ;
Ngọc đính đầy dải lụa thắt quanh hông
Mà cái giá của những viên ngọc đó
Ít người nào đoán hiểu được, ồ không.
Còn chiếc váy màu vàng vừa đủ khép
Che đôi chân theo tôi là rất đẹp.

73
Mái tóc rậm màu nâu như sóng dậy,
Dài chấm chân, che có thể kín người,
Như dòng thác từ Anpơ cuộn chảy
Được trời chiều tô điểm sắc vàng tươi
Trên trán nàng, mớ tóc xoăn lộng lẫy
Được ốp bằng lưới lụa, một vài nơi
Chực tuồi ra khi gió xuân thổi nhẹ,
Như rất muốn thoát ra ngoài, chắc thế.

74
Nàng đích thị là hiện thân cuộc sống,
Và thiên nhiên khi có cặp mắt nàng
Như trở nên xinh đẹp hơn, sinh động -
Đôi mắt thần, hiền dịu, sáng, mênh mang.
Nàng trong sạch hơn Psychê khi sống,
Hơn hoa hồng khi mới chớm xuân sang,
Nếu bị bắt quỳ trước nàng - chớ ngượng,
Vì dù sao đó không là tín ngưỡng.

75
Theo phong tục, nàng tô đen mi mắt,
Nhưng theo tôi không cần thiết việc này,
Vì đôi mắt tô đen kia, tốt nhất,
Giữ nguyên hình như vẫn có xưa nay.
Tôi xin thề, thề có trời có đất,
Rằng việc nàng tô đỏ móng chân tay
Là rất dại, vì bản thân các móng
Không cần tô đã tuyệt vời, đỏ mọng.

76
Ai cũng biết phấn và son, xin lỗi,
Có làm tăng vẻ đẹp một đôi bà,
Nhưng Haiđê, như trên tôi đã nói,
Chẳng cần gì cái của ấy - Làn da
Của nàng trắng không có gì sánh nổi,
Trắng hơn nhiều đỉnh tuyết trắng xa xa.
Sêcxpia nói: “Tôi không tô hoa huệ,
Không mạ vàng cho tiền vàng đẹp đẽ”.

77
Chiếc áo trắng của Đôn Juan rất mỏng,
Đầy kim cương như sao sáng Ngân Hà.
Còn chiếc khăn vừa đen vừa vàng óng.
Đội trên đầu, chiếc mũ của anh ta
Gấp nhiều nếp, mà nói chung rất rộng,
Vướng tóc nàng. Thấp thoáng phía xa xa
Là mặt trăng vừa nhô lên yếu ớt,
Tỏa ánh sáng run run màu trắng nhợt.

78
Để mua vui, có rất nhiều vũ nữ,
Một nhà thơ, mấy quan hoạn, anh hề.
Nhà thơ ấy khá nổi danh, cỡ bự,
Và cũng thường khoe danh tiếng rất ghê.
Gặp ông ta ít người nào do dự
Mở túi tiền - vì không muốn bị chê.
Đời là thế: muốn khen thì phải trả.
Như mọi cái, thơ của ông có giá.

79
Ưa cái mới, ông xem thường cái cổ,
Ông coi khinh truyền thống cũ tốt lành.
Chỉ một lần vua mời ông ăn cỗ
Mà thành người chống phái Jacôbanh.
Đã có lúc, từ voi ông xuống chó,
Vì tình cờ ra vẻ trọng thanh danh.
Giờ ông khôn, khen Sultan vĩ đại,
Như Southey, như Crashaw hăng hái.

80
Như chiếc kim la bàn luôn xê dịch,
Ông đổi thay quan điểm khá nhiều lần.
Sao Bắc Cực của ông thì rõ thích,
Không bao giờ một chỗ chịu dừng chân.
Ông khôn khéo tránh đòn đau kẻ địch,
Và vẫn thường vì tiền bạc, miếng ăn,
Ông nói dối đến quá ư năng nổ -
Thì Vinh quang đâu ngẫu nhiên mà có.

81
Ông thông minh, nếu như tên phản bội
Cũng thông minh được như thế, và rồi
Các “Vateo irretabiles”, khốn nỗi,
Cũng thích mình được nổi tiếng…Mà thôi,
Ta đang nói điều gì đây? Xin lỗi,
A! Tôi dừng cuốn tiểu thuyết của tôi
Ở chương ba - với hai người bạn trẻ,
Với tình yêu, tiệc tùng và bàn ghế…

82
Cái ông kia, dù thơ tồi, tuy vậy,
Khá nhiều nơi vẫn yêu mến, mời chào,
Và quá chén, không ít khi đâu đấy,
Ông hùng hồn đọc thơ mới…Ôi chao,
Thơ của ông quá cầu kỳ, bóng bẩy,
Khiến mọi người không hiểu lắm; dù sao
Họ vẫn cứ vỗ tay to, bởi lẽ
Theo truyền thống nghe thơ là phải thế.

83
Nhờ thu nhặt một đôi điều đây đó
Về tự do khi du lịch nước ngoài,
Nay giữa đám bạn bè, ông đang cố
Tỏ ra mình cũng tử tế như ai,
Ông mạnh dạn (giống thời xưa năng nổ)
Nói thật nhiều, không sợ đúng hay sai,
Để tiếp tục lừa tôi, lừa các vị
Và nịnh hót bậc bề trên quyền quý.

84
Ông ta đi một vài nơi: nước Pháp,
Tây Ban Nha, Ả Rập, Thổ Nhĩ Kỳ…
Đã từng gặp đủ loại người phức tạp,
Biết đủ điều trong những chuyến ông đi.
Nên ông hiểu, ngay ở đây, Hy Lạp,
Rằng con người thường ưa nịnh đôi khi.
Rằng phải sống theo châm ngôn (không lạ)
“Ở La Mã phải thành người La Mã”.

85
Ông biết hát cho mọi người, mọi nước;
“Ca Ira” cho người Pháp nếu cần,
Hay “God save the king” cho người Anh cũng được,
Miễn là người nghe hát phải cho ăn.
Nghĩa là ông, từ cao siêu, hài hước,
Đến trữ tình, rồi châm biếm, vân vân,
Ông xài tất. Xưa Pindar có thể
Viết về ngựa, giờ sao ông không thể?

86
Ở nước Anh, ông viết thơ - tiểu thuyết;
Tây Ban Nha - chiến đấu; Pháp - thơ tình;
Ở nước Ý tất nhiên ông sẽ viết
Như các nhà thơ cổ rất thông minh;
Ở nước Đức (xem de Stae thì biết)
Là học trò của Goethe tiên sinh.
Còn Hy Lạp, cho nước ông vĩ đại,
Ông sẽ viết một bài dài, đại khái:

87
Ông hát thế (hay ông cần hát thế)
Bằng lời thơ uyển chuyển, khá ồn ào.
Ông, con cháu của Orphê diễm lệ,
Mà thơ tồi, tồi hơn hẳn, buồn sao.
Ta xúc động, nghe thơ ông, buồn tẻ,
Nhưng đời này, ta đã biết, ôi chao,
Các tình cảm nhà thơ thường giả dối,
Như màu tay người thợ sơn thay đổi.

88
Lời đã nặng, giọt mực đen bé tí
Còn nặng hơn, khi thành chữ thế này,
Bắt hàng vạn, hàng triệu người suy nghĩ.
Thật lạ lùng: dòng chữ nhỏ xưa nay
Có thể nối gần nhau bao thế kỷ.
Cũng lạ lùng là cuốn sách trên tay
Bạn đang giữ: sách của tôi - buồn, chán,
Thế mà sống lâu hơn tôi và bạn.

89
Khi nắm xương của nhà thơ đâu đấy
Dưới đất đen đang thối mục từng giờ
(Hay thậm chí cả quốc gia cũng vậy,
Bị chôn vùi trong quên lãng, thờ ơ),
Thế mà bỗng một giáo sư chợt thấy,
Rất vô tình, mấy bản thảo nhà thơ,
Nhân một hôm quét nhà hay chữa mái,
Và từ đó nhà thơ thành vĩ đại.

90
Thế vĩ đại là cái gì, xin hỏi?
Là hư danh, mây gió - đủ lắm rồi.
Là cái từ các sử gia thích gọi
Chứ không vì các tác phẩm. Theo tôi,
Thành T’roa mà Homer, xin lỗi,
Không nói gì, thì cũng thế mà thôi.
Marlborough không trở nên lừng lẫy,
Nếu ông Cox không đưa ông lên giấy.

91
John Milton, ông trùm thơ vĩ đại,
(Tuy kể ra hơi triết lý nặng nề),
Rất bản lĩnh, rất cao siêu, thông thái,
Chẳng có gì là quá đỗi đam mê.
Về đời tư, theo Johnson kể lại:
Hồi ở trường ông bị đánh rất ghê.
Và lấy vợ, nghe đâu ông lẩm cẩm,
Nên vợ bỏ (đấy là điều nên cấm).

92
Nhưng mà thôi, cũng chẳng sao điều đó.
Đến Sếcxpia còn bắn trộm hươu người,
Lord Bacon nghe đồn ăn hối lộ,
Burns cũng từng nổi tiếng rất ăn chơi.
Về cái yếu, cả Xêda cũng có,
Cromwell từng phá phách khá nhiều nơi...
Nghĩa là ai cũng có vài mặt yếu
Không tô điểm cho vinh quang - dễ hiểu.

93
Không phải ai cũng trang nghiêm, đạo mạo
Như Southey trong học thuyết “Công bằng”;
Như Wordsworth khi đem thơ xào xáo
Với các từ dân chủ rởm rất hăng;
Như Coleridge chưa bán mình cho báo,
Định lập làng ở châu Mỹ giá băng,
Cùng Southey, lấy hai cô thành Bath,
Hai chị em chuyên làm nghề mũ, quạt.

94
Tên của họ giờ làm ta lại nhớ
Botany Bay của đạo đức suy đồi.
Sự phản bội và gian tham càn rỡ
Chỉ tăng phần bêu xấu họ mà thôi.
Ông Wordsworth gần đây, nghe mà sợ,
Cho ra bừa một cuốn sách, theo tôi,
Tồi tệ nhất (đặt tên là Buổi dạo)
Kể từ ngày có ngành in sách báo.

95
Ông ta dựng một hàng rào ngăn cách
Giữa ông ta và người đọc của mình,
Còn những ai yêu ông và cuốn sách,
Chẳng khác gì Southcote Nữ tiên sinh.
Dù họ thuyết, họ van xin đủ cách,
Cũng chẳng làm xiêu bạn đọc thông minh.
Cái họ gọi là thiên tài của họ
Là bệnh phù của bà kia, khốn khổ.

96
Nhưng thôi đủ, tôi làm hư, xin lỗi,
Tiểu thuyết tôi bằng cách tán lạc đề,
Bỏ nhân vật tận đâu đâu, tôi nói
Đủ các điều này nọ, khá say mê.
(Như những bài discours du trône sôi nổi
Mà một thời tôi đã đọc và nghe).
Cái tính tôi hay quên, thưa các vị,
Dẫu không là Ariosto người Ý.

97
Ta không có từ “Longueurs”, tôi biết,
(Tiếng Ăng-lê có chữ nghĩa là dài
Mà Southey của chúng ta thích viết),
Những từ này tôi thiết nghĩ không ai
Trong bạn đọc lấy làm yêu tha thiết.
Và nếu cần, tôi dám chắc không sai,
Sẽ chứng minh: Epopée tráng lệ
Có cùng nghĩa với ennui (buồn tẻ).

98
Horace nói: “Homer nhiều khi ngủ”,
Tôi thì nghi Wordsworth thức nhiều:
Ông ta ngồi trên Cỗ xe thích thú,
Dạo quanh hồ, những hồ nước thân yêu.
Ông ta cần một chiếc thuyền nào đó
Để lên trời, trong mây gió phiêu diêu,
Rồi rầu rĩ, ông ta đòi chiếc khác,
Để nước dãi rơi lên đầu sóng bạc.

99   
Nếu Pégasse không thích xe như thế,
Mà nhà thơ cứ một mực: lên trời!
Thì ông ta nhờ Medea có thể
Cho mượn rồng bay thử một vài nơi.
Nhưng khốn nỗi, ông ta ngu dốt tệ
Cứ sợ mình giống cổ điển (than ôi),
Nhưng lại thích lên mặt trăng, trên ấy,
Nên mới cần quả cầu bay đến vậy.

100
“Người bán rong”, “Cỗ xe”, “Thuyền ảm đạm”…
Ôi Dryden, cả Pope nữa, lúc này
Thơ là thế. Nhưng phải chăng đồ nhảm
Lại hàm hồ được phép gọi thơ hay?
Và không lẽ bọn cade kia lại dám
Dẫm lên mồ hôi của hai vị hôm nay?
Và tác giả “Peter Bell” ngu ngốc
Khinh tác giả “Achitophel” bác học?

101
Quay lại chuyện của chúng ta - nhạc tắt.
Nhà thơ thôi không đọc nữa, thằng hề
Và vũ nữ đang rút lui dè dặt.
Trên bầu trời sao nhấp nhánh. Haiđê
Và Đôn Juan trong tình yêu ngây ngất,
Đang ngồi chìm trong ánh sáng đê mê…
Ave Maria! giây phút này cực lạc
Chỉ xứng đáng với Người, không thể khác.

102
Ave Maria! Ôi phút giây đẹp đẽ.
Ở miền quê, nơi con đã ngày nào
Được chiêm ngưỡng cả khối hồng lặng lẽ
Phía chân trời đang lặn, diệu kỳ sao.
Vâng, lúc ấy những hồi chuông nhè nhẹ
Từ nhà thờ vang vọng tới; trên cao
Trời lặng gió. Biển như êm tiếng sóng.
Tiếng cầu kinh làm cành cây xao động.

103
Ave Maria! đó là giờ hạnh phúc.
Ave Maria! là giây phút nguyện cầu.
Ave Maria! cho chúng con trần tục
Được nhiều người lên đấy, chốn thâm sâu.
Ave Maria! Khuôn mặt Người nhẫn nhục,
Đôi mắt người chờ đợi cánh chim câu.
Người nhìn con từ trên cao vòi vọi
Và soi sáng cõi lòng con tăm tối.

104
Một số báo cứ kêu lên như thể
Tội là anh không kính Chúa bốc đồng.
Bản thân họ, khi trách tôi như thế,
Có chắc mình, mộ đạo tốt hơn không?
Tôi biết cách tìm đường lên Thượng đế,
Và bàn thờ là dãy núi, dòng sông,
Là trái đất, là trăng sao, biển rộng,
Là những gì đã làm nên cuộc sống.

105
Ravenna! Cả rừng không nhuốm đỏ
Nắng hoàng hôn cũng kỳ diệu thế này,
Nơi tàn lụi bao lâu đài kiên cố
Mà những người La Mã gắng sức xây.
Ôi rừng thông đứng bên bờ sóng vỗ,
Tôi vẫn còn nhớ mãi đến hôm nay
Những câu chuyện, những chiến công oanh liệt
Mà Dryden, Boccaccio đã viết.

106
Cả rừng thông chìm trong sương phủ trắng,
Bốn xung quanh rền rĩ tiếng ve sầu.
Cây xào xạc, và từ xa văng vẳng
Tiếng chuông chiều đang vọng tới từ đâu.
Trước mặt tôi là bóng ma im lặng,
Một hình người cưỡi ngựa, chạy theo sau
Là bầy chó đang đuổi săn cô gái -
Đúng như lời Ônesti kể lại.

107
Hesperus, ngôi sao chiều hạnh phúc,
Người mang cơm cho kẻ đói, mang nhà
Và an ủi cho những người khổ nhục.
Người chỉ đường cho những khách đi xa.
No hay đói, buồn hay vui - một lúc,
Trên bầu trời, người vẫy gọi chúng ta.
Người tập hợp xung quanh mình tất thảy,
Đưa thế giới vào màn đêm lộng lẫy.

108
Ôi giây phút hoàng hôn kia thơ mộng
Làm trái tim vô cớ bỗng yếu mềm,
Làm nhớ lại những ngày ta đã sống,
Nhớ bạn bè ta xa cách… Màn đêm
Đang chầm chậm từ rừng cây tỏa rộng;
Tiếng chuông chiều bay lại, nhẹ và êm.
Gì thế nhỉ? Sao ta buồn, bạn đọc?
Không ai chết mà hình như ai khóc.

109
Khi Nêrông, tên giết người, bị giết,
Cả thành Rôn được giải phóng reo hò,
Cả dân tộc bao nhiêu năm rên xiết
Đang tưng bừng chào cuộc sống tự do -
Thế mà có một bàn tay lấm lét
Mang đến mồ cả một bó hoa to,
Bó hoa đẹp, riêng điều này chứng tỏ
Rằng dù sao vẫn có người yêu nó.

110
Vâng Nêrông… Lại lạc đề, xin lỗi.
Dù Nêrông hay ai nữa, thì rồi
Cũng chẳng dính đến chuyện ngày ta nói.
Chắc hoàn toàn tôi phá hỏng thơ tôi
Bằng cách tán lạc đề - Tôi bị gọi
Hồi ở trường Cambrigde, than ôi,
Là nhà thơ có tên “thìa gỗ mọt”,
Tức là anh nói nhiều mà học dốt.

111
Thôi, không muốn làm đau đầu các bạn,
(Do đọc thơ dài quá) cái chương này
Tôi quyết định chia đôi cho đỡ chán,
Nên bây giờ xin dừng lại ở đây.
(Chỉ vị nào loại thông minh, hói trán
Mới biết rằng chia như thế là hay).
Aritôt khuyên tôi làm chuyện đó.
Xin mời đọc “Poetica” sẽ rõ!


        Hết chương 3