Truyện ngắn. Thái Bá Tân

Trong căn phòng nhỏ một khách sạn rẻ tiền nằm sát biển ở Bãi Cháy, nhà văn L. ngồi chống tay lên bậc cửa sổ, lặng lẽ hút thuốc và lơ đãng đưa đôi mắt mệt mỏi nhìn ra vịnh Hạ Long.

Trời mưa đã ba ngày nay, không lớn nhưng dai dẳng và khó chịu. Đảo ngoài vịnh như bị đẩy lùi ra xa, chỉ còn là những mảng đen mờ mờ ngột ngạt trong màn sương ẩm ướt.

Nhà văn L. thầm nguyền rủa mình không đâu bỗng dưng bỏ thủ đô và bạn bè xuống đây vào ngày thời tiết xấu thế này. Mấy lần ông ngồi vào bàn định viết nhưng chẳng được chữ nào. Ông có cảm giác các câu chữ nhạt nhẽo, rời rạc cứ tuột khỏi đầu như những giọt nước lớn đang đều đều rơi từ gờ mái khách sạn xuống ban công phòng ông. Ông đến ngồi bên cửa sổ, lại thờ ơ nhìn những mảng đen không hình thù ngoài vịnh... Cuối cùng, ông bỏ lên gường nằm, với tay lục trong chiếc túi du lịch tập truyện Sêkhốp bằng tiếng Nga mà bao giờ ông cũng mang theo. Rồi kéo chăn tận cằm, không nhìn mục lục, ông giở chừng một truyện, bắt đầu đọc.

Mười lăm, hai mươi phút sau, ông vùng dậy, lần nữa đến đứng bên cửa sổ. Sêkhốp bao giờ cũng làm ông kích động, nhiều ít tùy theo mỗi truyện. Vừa rồi truyện ông đọc ngẫu nhiên lại đúng là "Người đàn bà có con chó nhỏ", một truyện ông ưa thích và đã đọc đi đọc lại không biết bao nhiêu lần. Nhưng lần này ấn tượng nó tác động lên ông khác trước, có thể vì hoàn cảnh của ông bây giờ và hoàn cảnh các nhân vật trong truyện giống nhau chăng, nghĩa là cũng biển, cũng nhàn rỗi và buồn tẻ.

Nhà văn L. đứng im, hồi lâu nhìn xuống bãi biển vắng người ngay dưới chân khách sạn, khá bẩn và lổn nhổn những viên đá sắc cạnh. Trước mặt ông, như trong cuốn phim màu quay chậm, lần lượt hiện lên hình ảnh một anh chàng Gurốp nào đó bốn mươi tuổi, chán vợ, chán đời, từ Mátxcơva trốn xuống Yanta, rồi ngẫu nhiên ở đó gặp người đàn bà có con chó nhỏ, tức là Anna Xécgâyépna, vợ một anh chồng tỉnh lẻ, giàu có nhưng nhu nhược. Tiếp đến là cảnh bãi biển đầy nắng, hai người thong thả bước đi dưới những tán cây xanh hoặc thuê xe ngựa tới Orêanđa; cảnh Gurốp đến phòng Anna Xécgâyépna rồi xẩy ra cái điều thường xảy ra trong những trường hợp tương tự với những người đi nghỉ giàu có, nhàn rỗi và dễ dãi. Tiếp nữa là cảnh hai người chia tay để trở về với cuộc sống hàng ngày buốn tẻ. Tuy nhiên, không ngờ với cả hai, cuộc gặp gỡ thoáng qua ấy không chóng quên đi như thoạt tưởng mà cứ dai dẳng ám ảnh họ, đến nỗi Gurốp phải tìm đến thành phố C. để rình gặp người đàn bà có con chó nhỏ của mình. Còn Anna Xécgâyépna thì đều đặn đến Mátxcơva lén lút gặp Gurốp. Nghĩa là qua một mối tình bãi biển nho nhỏ, họ đã tìm thấy hạnh phúc và tình yêu thực sự. Họ không thể sống thiếu nhau... nhưng than ôi, cả hai lúc này đâu còn được tự do để hành động theo tiếng gọi tình cảm. Họ bị ràng buộc bởi cuộc sống gia đình và xã hội - ti tiện, nhỏ nhen đấy nhưng vẫn là những ràng buộc không dễ thoát ra khỏi...

“Người đàn bà có con chó nhỏ”, - nhà văn L. vừa kéo dài giọng lẩm bẩm, vừa đi một vòng quanh phòng.

Lát sau ông lại đến đứng bên cửa sổ, lần nữa nhìn đăm đăm vào màn sương mù bàng bạc sũng nước đang phủ kín vịnh Hạ Long. Ông nhìn như thế rất lâu, và sau lớp sương mù ấy, lần nữa ông thấy bãi biển Yanta rực nắng. Lần này, thay cho Gurốp, ông nhìn thấy chính mình, mặc chiếc quần xoóc trắng cũn cỡn, cặp kính râm đen che nửa mặt, đầu đội chiếc mũ trắng bằng vải ni-lông đang đi giữa những hình người trần truồng phơi nắng trên cát. Không có người đàn bà có con chó nhỏ, chỉ có cô phiên dịch Antônia, một cô gái mới hai mươi lăm tuổi đã phát phì đến mức nghe đồn cô ta phải nhờ đến phẫu thuật để giảm bớt trọng lượng. Rồi ông thấy ông cùng nhà thơ Hồ Giao và nhà phê bình Lương Bảo Đạt, com-lê, cà vạt chỉnh tề, đang vào thăm nhà lưu niệm Sêkhốp ở Yanta. (Năm kia, ba người được Hội Nhà văn cử đi dự một cuộc hội thảo quốc tế ở Mátxcơva, sau được bạn bố trí nghỉ mát ở Biển Đen ba ngày). Khi cuộc tham quan kết thúc,
ngồi uống cà phê trong quán giải khát bên cạnh, một đồng nghiệp Xô-viết hỏi ông thích truyện ngắn nào nhất của Sêkhốp.

- Người đàn bà có con chó nhỏ, - ông đáp ngay không chút do dự, dù biết Sêkhốp còn nhiều truyện khác nổi tiếng hơn.

- Ông có nghĩ, - anh bạn đồng nghiệp Xô Viết nháy mắt cười ranh mãnh, - rằng chúng ta, trong đời ai cũng có một người đàn bà như thế của riêng mình không?

Lần ấy, nhà văn L. không trả lời câu hỏi này. Thực ra ông chẳng quan tâm lắm, chỉ xem nó như một trong nhiều, rất nhiều các câu nói tào lao khác  ông đã nghe hay đã nói.

Thế mà lúc này, dưới ấn tượng của câu chuyện vừa đọc, với tâm trạng chán chường của một ngày xấu trời, đứng khoanh tay bên cửa sổ nhìn ra biển, ông lại đang nghĩ đến nó và tự hỏi:

- Ừ nhỉ, mình đã bao giờ gặp một người đàn bà có con chó nhỏ nào chưa nhỉ? Một người đàn bà có thể làm thay đổi hẳn cả suy nghĩ lẫn cuộc sống của mình? Nếu có thì người ấy là ai?

Giống nhân vật Gurốp trong truyện ngắn Sêkhốp, nhà văn L. sắp bước qua cái tuổi bốn mươi của đời người ngắn ngủi. Mặc dù có đủ điều kiện xây cho mình một tổ ấm gia đình nho nhỏ, không hiểu sao mãi đến giờ ông vẫn sống độc thân. Như Gurốp, trong vẻ ngoài, trong tính cách và trong cả con người ông nói chung có cái gì đấy hấp dẫn và mạnh mẽ, dễ thu hút sự chú ý của phụ nữ. Ông biết rõ điều ấy nhưng ông cũng biết cả điều ông luôn bị phụ nữ lôi cuốn, nhất là những người đẹp. Tuy nhiên cũng giống Gurốp, ông chẳng bao giờ đánh giá cao về họ. Ông không gọi phụ nữ là lớp người hạ đẳng, tất nhiên, nhưng mỗi lần ai đó nói về họ, ông thường hay cắt ngang bằng một câu ông ưa thích: "Sốt ruột! Thôi, sốt ruột lắm!"

“Người đàn bà có con chó nhỏ” - ông lẩm bẩm, và lại nhìn đăm đăm vào lớp sương mù trước mặt. Lần này ông thấy gì?
Lớp sương mù dày đặc kia đang chầm chậm tan đi một cách miễn cưỡng, để lộ chính cái bãi biển Yanta của Sêkhốp, đồng thời cũng là của ông, có điều cách đây đã hai mươi năm, khi ông còn là anh chàng sinh viên năm thứ hai nào đó, cái thời bây giờ ông thấy ngỡ ngàng khó tin đã từng có thật...

Một lúc, trước mắt ông cùng hiện lên hai cảnh song song, như thể một cảnh ông nhìn bằng mắt phải, còn cảnh kia mắt trái: câu chuyện của Sêkhốp với Gurốp cùng Anna Xécgâyépna, và câu chuyện có thật của ông mà ông là nhân vật chính.

Lần ấy ông nghỉ hè ở Yanta, có thể chính ở bãi biển này, nơi Gurốp gặp người đàn bà của mình. Ông làm quen với một cô gái Nga, cũng bé nhỏ, xinh đẹp và tóc vàng như Anna Xécgâyépna. Cũng những buổi đi dạo rất lâu dọc bờ biển; cũng những lần bỏ đi xa, có điều không bằng xe ngựa tới Oclêanđa, mà bằng tàu thủy tới Gagrư hoặc lâu đài Váctangốp. Rồi gì nữa? Rồi hai người chọn lúc mọi người đi vắng để được ở với nhau trong căn phòng khép kín. Giữa ông và cô gái Nga xinh đẹp ấy cũng xẩy ra điều đã xảy ra với Gurốp và Anna Xécgâyépna. Đến đây thì bắt đầu có sự khác nhau, khác nhau cơ bản.

Sau khi tỉnh lại, cô gái Nga của ông không ôm mặt khóc như Anna Xécgâyépna, cũng chẳng trách ông câu nào. Điều ấy làm ông hơi hẫng, thậm chí khó chịu. Ông chưa kịp hư hỏng và từng trải như Gurốp để xem việc kia là bình thường. Ông, một anh chàng ngờ nghệch và chân chất, đã yêu cô ta với tất cả sự bồng bột của mình. Trước đấy và những ngày tiếp theo, ông luôn nhắc đi nhắc lại điều đó, rằng ông yêu, rất yêu cô, tất nhiên không quên hỏi cô có yêu ông không.
Thường thì cô gái không nói gì, chỉ cười hay đặt nhẹ lên môi ông một cái hôn. Thế cũng đủ làm ông hạnh phúc và bỏ qua cho cô tất cả.

Cuối cùng, đến ngày ông, cái anh chàng si tình chất phác ấy phải lên đường trở về Mátxcơva. Ông những tưởng cô bạn của ông sẽ lưu luyến, buồn tiếc lắm, thậm chí có thể vì ông mà bỏ nghỉ giữa chừng.

Nhưng không, sáng hôm ấy ra tiễn ông, cô ta chẳng buồn hay vui hơn ngày thường. Đứng ở cửa sau ô tô buýt, ông nhận từ tay cô mấy bông hoa anh đào vừa bẻ trộm trong vườn nhà nghỉ và một mẩu giấy ghi số điện thoại và địa chỉ của cô ở Mátxcơva. Khi ô tô nổ máy, lợi dụng tiếng ồn, ông hỏi lại cô có yêu ông không. Cô gật đầu mỉm cười, và vì đứng xa, cô gửi cho ông một cái hôn gió đầy âu yếm. Xe chuyển bánh. Cô đi theo đúng năm bước rồi quay lại, còn ông thì dán người vào cửa kính, nhìn theo. Chỉ đến bây giờ ông mới nhận thấy có anh chàng người Nga mặt non choẹt đang đứng chờ cô bên quầy bán báo cạnh đấy, đầu đội chiếc mũ trắng, lưỡi trai quay ngược phía sau để tạo vẻ ngang tàng mà anh ta thiếu. Chỉ vài phút sau, cô gái vừa nói yêu ông, vừa hôn ông ấy, đã thản nhiên khoác tay anh chàng mặt non choẹt kia thong thả đi về phía bãi tắm. Thời ấy, vốn bồng bột và dễ tự ái, ông đã toan nhảy xuống để nhổ toẹt vào tình yêu của cô ta, nhân thể cho vài quả đấm vào cái mõm đắc thắng đáng ghét của thằng cha đi cạnh. Nhưng ông đã nén giận ngồi im cho tới sân bay Ximphêrôpôn và từ Ximphêrôpôn tới tận Mátxcơva.

Sau đó thì sao? Sau đó chẳng còn gì đáng nói. Mà cũng chẳng có gì xảy ra thêm nữa. Ông không đến nhà cô ta, cũng không gọi điện thoại. Ông buồn, tất nhiên. Buồn như bất kì chàng trai nào yêu lần đầu và bị phản bội, lại một cách lộ liễu và trâng tráo như thế. May mọi chuyện trôi qua êm thấm và không quá kéo dài như ông tưởng. Có điều dù sao nó vẫn để lại một dấu ấn khá sâu trong lòng ông. Cũng có thể vì nó mà xưa nay ông có thái độ mỉa mai, hời hợt như thế với phụ nữ chăng?

"Có đúng trong đời mỗi chúng ta, ai cũng có một người đàn bà có con chó nhỏ không?" - nhà văn L. tự hỏi mình, mắt vẫn lơ đãng nhìn một điểm nào đó trước mặt. "Có thể. Không phải một mà hai, ba, hoặc nhiều hơn, nếu đó là những người đàn bà dễ dàng đến với ta, thậm chí có cả tình yêu và nước mắt, nhưng rồi cũng dễ dàng như thế, họ tuột khỏi ý thức của ta. Còn nếu đó là người đàn bà như nhân vật của Sêkhốp thì không, không phải ai cũng may mắn gặp được những người như thế...

Nhà văn L., một người đàn ông đứng tuổi, từng trải, dáng người cân đối, khỏe mạnh, có thể nói là đẹp trai và khá lịch lãm, bới lục hồi lâu trong kí ức mình những người phụ nữ đã đi qua đời ông. Rồi lắc đầu một cách chua chát, ông nói to thành tiếng:

“Người đàn bà có con chó nhỏ” Quỷ tha ma bắt nó đi!

Có tiếng gõ nhẹ vào cửa. Đó là cô trực khách sạn, một cô gái bẽn lẽn, rất gầy nhưng có khuôn mặt đẹp. Cô ta vào nhắc ông đã đến giờ ăn chiều.

"Hay người đàn bà với con chó nhỏ của mình là cô này? - nhà văn L. mỉm cười mỉa mai khi cô gái đi ra quên khép cửa. - Hay những cô hợm hĩnh mới được in vài bài thơ hoặc truyện ngắn đã vênh mặt, tưởng mình là nhà này nhà nọ? Là mấy cô nước ngoài béo tốt, quá ư béo tốt và đỏm dáng một cách vụng về, dốt nát, nhưng luôn tỏ ra hiểu biết, quí phái ông gặp trong khách sạn Caraven ở Sài Gòn tháng trước?"

Tối hôm ấy, sau khi ngồi ở phòng ăn đúng một giờ, uống hết nửa chai rượu chanh loại tồi sặc sụa mùi cồn, ăn một đĩa to phở xào và chiếc bánh nướng "kế hoạch ba" do khách sạn tự làm, nhà văn L. vui vẻ trở về phòng mình. Rồi trùm chăn kín đầu, trước khi làm một giấc đến tận mười giờ sáng hôm sau, ông vừa mỉm cười - hoàn toàn không chút mỉa mai chua chát, - vừa nhớ lại cảm giác mới trải qua buổi chiều, như nhớ lại cái gì đấy đã lâu, thật xa vời và không hề liên quan đến ông...

Người đàn bà có con chó nhỏ! Sốt ruột!

Bãi Cháy, 1984