Nguyễn Du

Tác giả: Sinh 1765 tại Thăng Long, quê Hà Tĩnh, mất 1820 tại Thừa Thiên. Thi hào dân tộc. Tác phẩm: "Truyện Kiều", các tập thơ chữ Hán "Thanh Hiên thi tập", "Nam trung tạp ngâm", "Bắc hành tạp lục" và một số tác phẩm bằng chữ Nôm; từng làm quan cho triều Nguyễn, đi sứ sang Trung Quốc, cuối đời về ở ẩn.

Nằm mơ hái sen
(bài một)

Buộc chặt quần cánh bướm.
Chèo thuyền hái sen chơi.
Nước hồ xanh lấp lánh.
Trong bóng nước có người.

Nằm mơ hái sen
(bài ba)

Hẹn với cô hàng xóm
Sáng cùng đi hái sen.
Đến lúc nào chẳng biết,
Chỉ nghe cười kề bên.

Ngẫu hứng
(bài hai)

Hoa lau màu trắng, cúc vàng hoe.
Nghìn dặm đêm dài chợt nhớ quê.
Ngồi dậy nâng rèm nhìn trăng sáng,
Nhưng trăng dày đặc bóng cây che.

Ngẫu hứng
(bài ba)

Một hàng cây chuối sát bờ ao.
Nửa gian nhà bếp khói bốc cao.
Tiếc cỏ trên sân ai nhổ sạch -
Gió xuân có thổi, biết phương nào?

Ngẫu hứng

Tín Dương, kèn sáo não nùng thay.
Thu hết, Hà Nam(1) lá rơi đầy.
Vời vợi nhớ quê, buồn ngoái lại,
Chỉ thấy trời Nam mây trắng bay.

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua Thương Ngô(2)
(bài một)

Quế Lâm(3) mới lụt, nước đầy sông.
Tấp nập ngược xuôi thuyền Quảng Đông.
Nhà bè theo nước dâng cao mãi.
Quá trưa, gió thổi. rít trên đồng.

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua đất Thương Ngô
(bài hai)

Ban đêm, đèn sáng gác Văn Xương(1)
In trên nước lạnh, bóng như gương.
Tiếng đàn, tiếng hát vang trong gió.
Nhộn nhịp thuyền chơi, thật khác thường.

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua đất Thương Ngô
(bài ba)

Mưa rơi, mây ướt, nặng như chì,
Lớp lớp che mờ núi Cửu Nghi.
Nơi chôn vua Thuấn(2) không gò mộ,
Nước reo như đàn hai bà phi?(3)

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua đất Thương Ngô
(bài bốn)

Lầu son mé núi đứng xen dày.
Đèn sáng ban đêm, chiều khói bay.
Chùa cổ không tên, trên vách núi,
Có nhà sư ngủ, gối lên mây.

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua đất Thương Ngô
(bài bảy)

Đèn lồng bốn thước phía đuôi thuyền.
Đằng trước có hình con hổ đen.
"Tuần sông" hai chữ trên cờ vải,
Nhưng chẳng bắt gian, chỉ hạch tiền.

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua đất Thương Ngô
(bài tám)

Hoa đỏ bắc thành càng đỏ thêm.
Thành nam gió uốn liễu thân mềm.
Tơ bay, hoa rụng không ai biết,
Trôi tới Quảng Đông sau một đêm.

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua đất Thương Ngô
(bài chín)

Sông nước mênh mông, chẳng bóng nhà.
Lác đác vài thuyền chợt lướt qua.
Không đèn, không trăng, trời đen kịt,
Chỉ nghe ai oán tiếng tỳ bà.

Viết theo điệu Trúc Chi
khi đi qua đất Thương Ngô
(bài thứ mười lăm)

Giữa dòng sông lớn, núi Kê Lung
Sóng nước mênh mông, khói mịt mùng.
Hẹn ông hàng xóm, thuyền neo sẵn,
Lên gác Thiên Phi thắp hương cùng.

Chiều trên cầu Hoàng Mai(1)

Dìu dịu bên trên vệt ráng hồng.
Dưới cầu lơ lửng nước về đông.
Nguyên khí nổi chìm ngoài biển biếc.
Khói chiều nhàn nhạt giữa dòng sông.
Trên ghe gối áo, ông chài ngủ.
Thổi sáo chăn trâu trẻ giữa đồng.
Văn vật đất xưa toàn kẻ sĩ,
Sao anh cứ phải vấn vương lòng?

Lại qua đèo Tam Điệp

Tam Điệp lưng chừng mây.
Khách từ xa tới đây
Nhìn thấy thuyền dưới biển.
Bạt ngàn núi và cây.
Đã chớm thu trời lạnh.
Sương tan, núi thêm gầy.
Ngoái lại nhìn quê cũ,
Khách chạnh lòng phút giây.

Ngẫu hứng ngày xuân

Trời xấu, cài then, ngày tiếp ngày
Tiết trời thay đổi chẳng hề hay.
Một năm làm khách nơi Quỳnh Hải.
Không biết từ đâu xuân lại đây.
Buồn nhìn cỏ biếc bờ Nam Phố,
Chợt thấy cành mai trong bụi cây.
Ông lão nhà bên ra đầu xóm,
Uống bình rượu nhạt đã ngà say.

Không ngủ được

Đêm lạnh dài bất tận.
Trống canh điểm trên lầu.
Nhớ nhà không ngủ được.
Ếch nhái kêu vườn sau.
Bếp bỏ hoang gió thổi.
Nhà tối, chợt buồn rầu
Thấy nghiệp văn sao khổ.
Muốn hỏi trời, hỏi đâu?

Sống trong núi, cảm hứng

Phía nam nghìn dặm cách Tràng An.
Núi sâu có kẻ sống an nhàn.
Suốt ngày tha thẩn nơi vườn thuốc.
Then cài, trúc mọc sát lan can.
Nhớ quê khắc khoải đêm trăng sáng.
Đầu mùa thấy nhạn, nghĩ miên man.
Các em trai gái không tin tức,
Không lời nhắn nhủ báo bình an.

Ở nơi u tịch

Trong gió hoa đào tơi tả rơi.
Liếp lệch, nhà nghèo, sống thảnh thơi.
Trọ lâu quên cả mình là khách.
Hết năm mới nhớ mình già rồi.
Ở nhờ, không dám khoe tài giỏi.
Thời loạn ai khôn, biết sợ người.
Bạc tóc long đong vô tích sự.
Khăn xếp trên đầu gió thổi rơi.

Cảm hứng lan man
(Bài một)

Phó mặc cuộc đời con tạo quay,
Bên sông sát biển sống qua ngay.
Dẫu chẳng mơ lầu son gác tía,
Hư danh vẫn bám tấm thân gầy.
Đã ba năm bệnh, nghèo không thuốc.
Ba chục năm buồn sống lắt lay.
Nhớ quê vời vợi xa nghìn dặm.
Ngẫm thẹn xe thô, ngựa yếu gầy.

Cảm hứng lan man
(Bài hai)

Túi rỗng trên vai, như gió đông,
Đi hết đầu sông đến cuối sông.
Tấm thân sáu thước trôi vô định.
Văn chương kiết xác vẫn đèo bòng.
Mũ vàng đạo sĩ thường hay đội.
Tóc bạc lòa xòa như kẻ ngông.
Xưa nay thực sự làm sao xuyến,
Là dãy núi xanh nhuộm ráng hồng.

Đêm xuân

Hoàng hôn làm nhạt nắng chiều xuân.
Bên sông bóng liễu xạm đen dần.
Rồi đêm, xuân ngập trong mưa gió.
Bệnh tật, giang hồ kiếm miếng ăn.
Nhớ quê lòng gửi theo trăng sáng.
Làm khách lâu ngày, lệ ướt khăn.
Bên xóm Nam Đài sông Quế chảy,(1)
Mang theo kim cổ, chuyện xa gần.

Bài thơ lưu lại khi chia tay ông bạn họ Nguyễn(1)

Gió lùa tay áo chốn rừng cây.
Trò chuyện đến khuya, cạn chén này.
Thời loạn nhìn gươm lòng thấy thẹn.
Dùng dằng đất khách lúc chia tay.
"Cao sơn, lưu thuỷ"(2) không người hiểu.
Chân trời góc bể tìm đâu đây?
Bờ nam xin gửi vành trăng nhỏ
Soi sáng lòng ta những tháng ngày.

Thu sang

Thời gian lặng lẽ cứ trôi dần.
Héo tàn nhanh chóng cảnh mùa xuân.
Heo hắt một mình nơi đất khách.
Thu về lá úa rụng đầy sân.
Gió tây rung nhẹ rèm trên gác.
Xóm nghèo sương sớm vướng vào chân.
Buồn đến bạc đầu còn ôm hận,
Gỡ rối lòng tơ chẳng biết lần.

Đêm thu
(Bài một)

Sương trắng, bầu trời chi chít sao.
Dế kêu buồn bã phía bờ rào.
Lá thu muôn dặm rơi xào xạc.
Không mây, se lạnh, trời xanh cao.
Sông núi, thật may, thương khách trọ.
Tuổi già, tóc bạc, cảnh buồn sao.
Hết năm vẫn bệnh, kề bên cạnh
Sông Quế(1) như xưa, vẫn dạt dào.

Đêm thu
(Bài hai)

Rét ngọt, thu già, sương trắng rơi.
Cây cỏ tiêu điều, héo khắp nơi.
Khêu đèn lặng lẽ, đêm lâu sáng.
Vắt tóc ngồi lo chuyện cuối đời.
Nhiều năm đơn độc, nhìn sông núi,
Xót cảnh xa quê, sống đất người.
Rét sớm mới hay không áo mặc.
Tiếng chày đập vải vẫn không ngơi...

Tạp ngâm

Đi khắp chân trời đến biển xa.
Nơi chân chạm đất, ấy là nhà.
Suốt đời tâm nguyện không làm ác,
Với lũ nhặng ruồi, luôn lánh xa.
Thân trai nhìn kiếm mà thêm thẹn.
Thấy đời oan trái lệ tràn ra.
Đóng cửa không hay xuân sớm, muộn.
Chỉ thấy mặt đường ngập xác hoa.

Cảm tác khi qua sông Phú Nông

Ngày tiếp ngày sông Nông
Cuồn cuộn chảy về đông.
Nay về đây, tóc bạc,
Nhìn núi xanh chạnh lòng.
Ngày xuân, thuyền đông đúc.
Cỏ xanh rờn mênh mông.
Khách bồi hồi xúc động.
Thành cổ đứng bên sông.